هشدار تورم؛ پایه پولی ۵۰ درصد و نقدینگی ۱۳.۵ هزار همت شد

سرعت حرکت پول در اقتصاد ایران بار دیگر افزایش یافته است؛ این بار نه با شیب ملایم، بلکه با جهشی محسوس که در آمار رسمی بانک مرکزی کاملاً قابل مشاهده است. رشد پایه پولی به مرز ۵۰ درصد رسیده و نقدینگی نیز دوباره وارد کانال ۴۰ درصد شده است؛ سطحی که تجربه‌های گذشته پیامدهای تورمی آن را به یاد می‌آورد.
آنچه گزارش آذر ۱۴۰۴ را اهمیت می‌دهد، صرفاً افزایش یک شاخص نیست، بلکه همزمانی جهش دو موتور اصلی خلق پول است. پایه پولی که سال گذشته حدود ۲۰ درصد رشد داشت، اکنون ۳۰ واحد درصد افزایش یافته و نقدینگی نیز پس از دوره‌ای کنترل نسبی در سال ۱۴۰۲، شتاب گرفته و به سطحی بازگشته که آخرین بار در اوج فشارهای تورمی مشاهده شده بود. بانک مرکزی بخشی از این رشد را ناشی از شرایط خاص اقتصادی، حمایت از فعالیت‌ها و تغییرات در سپرده قانونی می‌داند، اما سهم فشارهای مالی و بدهی دولت در این مسیر نیز پررنگ است.

بازگشت نقدینگی به کانال ۴۰ درصدی

حجم نقدینگی در پایان آذر ۱۴۰۴ به ۱۳۵۳۴.۴ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به پایان سال گذشته ۳۳.۱ درصد افزایش داشته است. نرخ رشد ۱۲ ماهه نقدینگی نیز به ۴۰.۹ درصد رسید؛ در حالی که این رقم در آذر ۱۴۰۳، ۲۸.۱ درصد بود. به بیان دیگر، شتاب رشد نقدینگی طی یک سال ۱۲.۸ واحد درصد افزایش یافته است. روند ماهانه نشان می‌دهد که نقدینگی پس از کاهش تا کف ۲۴.۱ درصد در اسفند ۱۴۰۲، از ابتدای ۱۴۰۴ مسیر صعودی گرفته و از ۳۲ درصد در فروردین به ۴۰.۹ درصد در آذر رسیده است. این بازگشت، پایان دوره تثبیت نسبی رشد پول را رقم زده است.

جهش پایه پولی؛ موتور خلق پول دوباره فعال شد

پایه پولی در پایان آذر ۱۴۰۴ به ۱۸۲۵.۸ هزار میلیارد تومان رسید و رشد ۱۲ ماهه آن به ۵۰.۱ درصد افزایش یافته است؛ در حالی که این نرخ سال گذشته ۲۰ درصد بود. روند ماهانه نیز نشان‌دهنده جهش چشمگیر پایه پولی است؛ از کف ۱۸.۷ درصد در شهریور ۱۴۰۳، به ۵۰.۱ درصد در آذر ۱۴۰۴ رسیده است.
بر اساس گزارش بانک مرکزی، در ۹ ماهه اول ۱۴۰۴، خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی ۳۲.۸ واحد درصد و خالص بدهی دولت ۲۱.۵ واحد درصد در رشد پایه پولی سهم داشته‌اند. همچنین مطالبات از بانک‌ها ۶.۹ واحد درصد اثر افزایشی داشته، در حالی که خالص سایر اقلام با منفی ۲۶.۹ واحد درصد رشد را تا حدی خنثی کرده است. به این ترتیب، بیش از نیمی از رشد پایه پولی از محل دارایی‌های خارجی و بدهی دولت تأمین شده است؛ دو عامل کلیدی که مستقیماً با تراز مالی و ارزی کشور مرتبط هستند.

پایه پولی جلوتر از نقدینگی می‌دود

روند آمار آذر ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که پایه پولی با شتاب بالاتر حرکت کرده و نقدینگی با تأخیر چندماهه آن را دنبال می‌کند. افزایش سهم دارایی‌های خارجی و بدهی دولت در رشد پایه پولی نشان می‌دهد فشارهای مالی همچنان به بانک مرکزی منتقل می‌شوند. حتی اگر بخشی از جهش اخیر ناشی از تغییرات فنی در سپرده قانونی باشد، در نهایت این پول وارد شبکه بانکی شده و از طریق ضریب فزاینده به نقدینگی تبدیل می‌شود.
تجربه‌های گذشته اقتصاد ایران نشان داده است که ابتدا جهش در پایه پولی رخ می‌دهد، سپس نقدینگی با سرعت بیشتری رشد می‌کند و در ادامه فشار بر سطح قیمت‌ها افزایش می‌یابد. اکنون پرسش کلیدی این است که آیا این روند در ماه‌های آینده مهار خواهد شد یا اثر آن در تورم سال پیش‌رو آشکار خواهد شد.