مقدمه

در دنیای اقتصاد و سیاست روسیه، نام‌هایی وجود دارند که در تار و پود تاریخ پس از فروپاشی شوروی تنیده شده‌اند. این افراد، که اغلب از آن‌ها با عنوان اولیگارش‌ها یاد می‌شود، نه تنها ثروت‌های افسانه‌ای کسب کرده‌اند، بلکه نفوذ سیاسی عمیقی نیز در ساختار قدرت روسیه دارند. در میان این نام‌های پر رمز و راز، داستان سلیمان کریموف (Suleiman Kerimov)، میلیاردر روسی و سیاستمدار داغستانی، یکی از جذاب‌ترین و پرفراز و نشیب‌ترین‌هاست. چگونه یک اقتصاددان ساده از جمهوری داغستان، توانست در کمتر از دو دهه، به یکی از ثروتمندترین افراد جهان تبدیل شود و لقب وارن بافت روسیه را از آن خود کند؟ در سال ۲۰۰۸، هنگامی که بحران مالی جهانی آغاز شد، دارایی‌های سلیمان کریموف به طرز چشمگیری سقوط کرد، به طوری که از او به عنوان یکی از بزرگترین بازندگان آن دوران یاد می‌شد. با این حال، او با یک چرخش استراتژیک خیره‌کننده، نه تنها ضررهای خود را جبران کرد، بلکه ثروت خود را بر پایه‌ی سرمایه‌گذاری در طلا و کود پتاس تثبیت کرد و قدرتی روزافزون در سنای روسیه (شورای فدراسیون) به دست آورد. این نوشتار، به کاوش عمیق در زندگی، مسیر حرفه‌ای، دارایی‌های مالی و حواشی پرشمار این اولگارش روس می‌پردازد تا دریابد که سلیمان کریموف واقعاً کیست و چگونه تجارت خود را بنا نهاده است. ما در این مسیر، از زوایای پنهان بیوگرافی سلیمان کریموف و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری او پرده برخواهیم داشت و تلاش می‌کنیم تا جامع‌ترین و دقیق‌ترین تحلیل ممکن را ارائه دهیم.

زندگی‌نامه سلیمان کریموف

سلیمان ابوسعیدوویچ کریموف در ۱۲ مارس ۱۹۶۶ در شهر دربنت، یکی از قدیمی‌ترین شهرهای فدراسیون روسیه در جمهوری داغستان، به دنیا آمد. دربنت، شهری با بافت قومی و فرهنگی متنوع است و خانواده کریموف از قوم لزگین هستند. درک پیشینه‌ی خانوادگی و جغرافیایی کریموف برای فهم انگیزه‌ها و روابط او در سطوح بالای قدرت روسیه ضروری است. این میلیاردر آینده‌ی روس، در یک خانواده‌ی نسبتاً تحصیل‌کرده و کارمند رشد کرد که نشان می‌دهد موفقیت او از ابتدا بر پایه‌ی ارث و میراث نبوده، بلکه حاصل تلاش و بهره‌برداری هوشمندانه از تحولات تاریخی روسیه بوده است.

کودکی و تحصیلات در داغستان

پدر سلیمان کریموف یک وکیل برجسته در دپارتمان تحقیقات جنایی بود و مادرش نیز در بخش حسابداری بانک پس‌انداز روسیه (Sberbank) مشغول به کار بود. این پیشینه‌ی آکادمیک و مالی، هرچند ساده، نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت و انتخاب مسیر شغلی او داشت. سلیمان کوچک‌ترین فرزند خانواده بود. او در دوران جوانی علاقه‌ی زیادی به رشته جودو نشان داد و در این زمینه نیز به موفقیت‌هایی دست یافت، که شاید پشتکار و روحیه‌ی رقابتی او را از همان ابتدا نشان می‌دهد. پس از اتمام دبیرستان در سال ۱۹۸۳، ابتدا در رشته مهندسی ساختمان در مؤسسه پلی‌تکنیک داغستان ثبت نام کرد، اما این مسیر به دلیل خدمت اجباری در ارتش شوروی متوقف شد.

خدمت سربازی و دوران دانشگاه

سلیمان کریموف از سال ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۶، دوران خدمت سربازی خود را در ارتش شوروی گذراند. این دوره در سال‌های پایانی جنگ سرد، تجربه‌ی مهمی در تربیت نظم و انضباط او داشت. پس از پایان خدمت، رشته‌ی تحصیلی خود را تغییر داد و در دانشگاه دولتی داغستان در رشته اقتصاد و حسابداری مالی مشغول به تحصیل شد و در سال ۱۹۸۹ فارغ‌التحصیل شد. تحصیل در رشته اقتصاد در آستانه‌ی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و آغاز خصوصی‌سازی‌های بزرگ در روسیه، یک نقطه‌ی عطف سرنوشت‌ساز برای او بود. او در همین دوران دانشگاه، با همسر آینده‌اش، فیروزه، که در حال تحصیل در رشته ادبیات و زبان روسی بود، آشنا شد.

پیشینه و مسیر حرفه‌ای سلیمان کریموف

مسیر حرفه‌ای سلیمان کریموف از یک اقتصاددان در یک کارخانه‌ی کوچک در داغستان آغاز شد و به یکی از قدرتمندترین سرمایه‌گذاران روسیه در سطح جهانی تبدیل گردید. این مسیر پرشتاب، در واقع نمادی از فرصت‌های بی‌نظیری بود که در دوران گذار اقتصاد روسیه از کمونیسم به سرمایه‌داری، برای افراد باهوش و جاه‌طلب فراهم شد. استراتژی اصلی کریموف، که به او لقب وارن بافت روسیه را دادند، سرمایه‌گذاری تهاجمی در دارایی‌های در معرض خطر (distressed assets) و کسب کنترل شرکت‌های بزرگ دولتی در حال خصوصی‌سازی بود.

آغاز کار در کارخانه‌ی التاو (Eltav)

اولین شغل کریموف پس از فارغ‌التحصیلی، در سال ۱۹۸۹، به عنوان اقتصاددان در کارخانه تولید قطعات الکترونیکی التاو (Eltav) در ماخاچکالا، پایتخت داغستان بود. این کارخانه یکی از شرکت‌های تحت حمایت دولت در دوران شوروی بود که در آستانه‌ی فروپاشی، با مشکلات عدیده‌ی مالی و مدیریتی روبرو بود. او به سرعت در رده‌های مدیریتی پیشرفت کرد و در سال ۱۹۹۳، به سمت معاون مدیرعامل رسید. در همین سال، او مسئولیت رسیدگی به روابط مالی کارخانه التاو با فدرومبانک (Fedprombank)، یک بانک کوچک در مسکو که توسط شرکت التاو تأسیس شده بود را بر عهده گرفت. این نقطه، در واقع دریچه‌ی ورود او به دنیای مالی و سرمایه‌گذاری در مسکو بود.

صعود در مسکو و تأسیس نفتا مسکوا (Nafta Moskva)

انتقال کریموف به مسکو در سال ۱۹۹۵، آغازگر دوران جدیدی از فعالیت‌های حرفه‌ای او بود. او در ابتدا به عنوان مدیر عامل شرکت مالی و تجاری سویوز فاینانس (Soyuz Finance) منصوب شد. اما شاهکار اصلی او در سال ۱۹۹۹ رخ داد، زمانی که او موفق به خرید سهام کنترل‌کننده شرکت نفتا مسکوا (Nafta Moskva)، یک شرکت تجارت نفت متعلق به دولت، شد. نفتا مسکوا تحت مدیریت کریموف، از یک شرکت تجارت نفتی، به یک هلدینگ سرمایه‌گذاری استراتژیک تبدیل شد. این شرکت به عنوان ابزار اصلی کریموف برای انجام معاملات بزرگ و پرخطر در بازار سهام روسیه و جهان عمل می‌کرد.

ورود به عرصه سیاست و نفوذ در دوما

فعالیت‌های سیاسی سلیمان کریموف همزمان با اوج‌گیری فعالیت‌های تجاری او آغاز شد و نشان‌دهنده‌ی درک او از اهمیت نفوذ سیاسی برای تضمین منافع اقتصادی در روسیه است. او از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۷، به عنوان عضو دومای دولتی روسیه (مجلس سفلا) از حزب لیبرال دموکرات روسیه (LDPR) مشغول به کار بود. پس از آن، از سال ۲۰۰۸، به عنوان نماینده جمهوری داغستان در شورای فدراسیون روسیه (مجلس علیای پارلمان) انتخاب شد و تا به امروز در این سمت باقی مانده است. این سمت، نه تنها به او مصونیت دیپلماتیک اعطا کرد، بلکه حضور او در ساختار قدرت، امکان دسترسی به اطلاعات کلیدی و تضمین‌های لازم برای پروژه‌های عظیم اقتصادی‌اش را فراهم آورد.

دستاوردها و پروژه‌های برجسته سلیمان کریموف

دستاوردها و پروژه‌های برجسته‌ی سلیمان کریموف محدود به معاملات مالی نبوده و او در بخش‌های مختلف، از توسعه‌ی شهری تا ورزش و امور خیریه، اثرگذار بوده است. این فعالیت‌ها تصویر پیچیده‌ای از یک اولیگارش قدرتمند را به نمایش می‌گذارد که نفوذ خود را فراتر از مرزهای روسیه گسترش داده است.

سرمایه‌گذاری در املاک و مستغلات در مسکو

کریموف در دوره‌ای، به یکی از عاملان اصلی در بازار املاک و مستغلات مسکو تبدیل شد. یکی از پروژه‌های شاخص او، مشارکت در بازسازی و توسعه‌ی هتل مسکو بود که در نزدیکی میدان سرخ و کرملین واقع شده است. همچنین، در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، او ایده‌ی یک پروژه‌ی بزرگ توسعه‌ی شهری در اطراف مسکو را مطرح کرد که هدف آن ساخت یک شهر برای میلیونرها بود. این پروژه‌ها جاه‌طلبی او در شکل‌دهی به منظر شهری پایتخت روسیه و تمرکز بر املاک لوکس و گران‌قیمت را نشان می‌داد.

مالکیت باشگاه فوتبال آنژی ماخاچکالا

یکی از شناخته‌شده‌ترین پروژه‌های عمومی سلیمان کریموف، مالکیت او بر باشگاه فوتبال آنژی ماخاچکالا بود. او در سال ۲۰۱۱ این باشگاه را خریداری کرد و با تزریق مبالغ هنگفت، هدفش تبدیل آن به یک قدرت بزرگ در فوتبال روسیه و اروپا بود. او ستاره‌های بین‌المللی بزرگی مانند ساموئل اتوئو (که در آن زمان یکی از گران‌ترین بازیکنان جهان بود) و روبرتو کارلوس را جذب کرد و باعث شد نام داغستان و ماخاچکالا در سطح جهانی مطرح شود. اگرچه این پروژه در نهایت به دلایل مالی و ورزشی موفقیت پایداری کسب نکرد و کریموف مالکیت آن را واگذار نمود، اما نشان‌دهنده‌ی علاقه‌ی او به ورزش و سرمایه‌گذاری در سرزمین مادری‌اش بود.

بنیاد خیریه سلیمان کریموف

در کنار فعالیت‌های تجاری و سیاسی، سلیمان کریموف از طریق بنیاد خیریه سلیمان کریموف (The Suleyman Kerimov Foundation) در امور نیکوکارانه فعال است. این بنیاد، که هدف اصلی آن حمایت از پروژه‌های فرهنگی، مذهبی، آموزشی و ورزشی در داغستان و سایر مناطق روسیه است، کمک‌های مالی قابل توجهی به بازسازی مساجد، مدارس و پروژه‌های اجتماعی ارائه داده است. این بنیاد، بخشی از تصویر عمومی کریموف به عنوان یک سیاستمدار و نیکوکار است که به زادگاه خود توجه دارد.

رویدادهای شخصی و حواشی زندگی سلیمان کریموف

زندگی سلیمان کریموف نیز مانند بسیاری از اولیگارش‌های روس، مملو از رویدادهای دراماتیک و حواشی بین‌المللی بوده که توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده است. این رویدادها، نگاهی به سبک زندگی تجملی و همچنین چالش‌های حقوقی و سیاسی او در خارج از روسیه ارائه می‌دهند.

تصادف رانندگی جنجالی در نیس فرانسه

یکی از حوادث مهم و جنجالی در زندگی شخصی کریموف، تصادف شدید رانندگی او در شهر نیس فرانسه در سال ۲۰۰۶ بود. او در حال رانندگی با یک خودروی فراری انزو در خیابان پرومناد دز آنگله بود که خودرو از مسیر خارج شد و به شدت آتش گرفت. در پی این حادثه، کریموف به شدت دچار سوختگی شد و مجبور شد برای درمان‌های تخصصی طولانی‌مدت به یک بیمارستان در مارسی منتقل شود. این حادثه، علاوه بر توجه رسانه‌ای، به دلیل حضور یک شخصیت مشهور زن همراه او در خودرو، حواشی بیشتری را به دنبال داشت و سبک زندگی لوکس و پرخطر او را برجسته ساخت.

پرونده پولشویی و بازداشت در فرانسه

در نوامبر ۲۰۱۷، سلیمان کریموف در فرودگاه نیس فرانسه بازداشت شد. اتهام اصلی علیه او، پولشویی و فرار مالیاتی از طریق خرید ویلاهای متعدد و گران‌قیمت در منطقه‌ی لوکس کپ د'آنتیب (Cap d'Antibes) بود. مقامات فرانسوی مدعی بودند که کریموف با اعلام قیمت‌های پایین‌تر از ارزش واقعی برای این املاک، از پرداخت مالیات‌های سنگین فرار کرده است. این بازداشت، که به دلیل سمت سناتوری روسیه و ادعای مصونیت دیپلماتیک او، به سرعت به یک تنش دیپلماتیک بین پاریس و مسکو تبدیل شد، در نهایت با آزادی او و پرداخت یک وثیقه هنگفت و جریمه‌ی مالیاتی، پایان یافت.

تحریم‌های بین المللی و انتقال دارایی‌ها

پس از بحران اوکراین و افزایش تنش‌ها با غرب، سلیمان کریموف و خانواده‌اش هدف تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفتند. ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۸ و اتحادیه اروپا و بریتانیا در سال ۲۰۲۲، او را به دلیل نزدیکی به کرملین و نقش او در اقتصاد روسیه، تحریم کردند. در پی این تحریم‌ها، دارایی‌هایی نظیر قایق تفریحی لوکس او به نام آمادیا (Amadea) در فیجی توقیف شد و تلاش‌هایی برای مصادره‌ی آن انجام گرفت. برای دور زدن قوانین روسیه که سیاستمداران را از داشتن دارایی‌های مالی در خارج منع می‌کند و همچنین به دلیل تحریم‌ها، کریموف بخش عمده‌ای از سهام خود در شرکت‌هایی مانند پولیوس را به پسرش سعید کریموف و سپس به دیگر شرکای مورد اعتماد خود منتقل کرد.

دیدگاه‌ها و برنامه‌های آینده سلیمان کریموف

سلیمان کریموف با وجود تمام چالش‌ها و حواشی، همچنان یکی از قدرتمندترین چهره‌های اقتصادی و سیاسی روسیه است. دیدگاه‌ها و برنامه‌های آینده‌ی او در دو حوزه‌ی اصلی، یعنی سرمایه‌گذاری در منابع استراتژیک و نفوذ سیاسی منطقه‌ای، متمرکز خواهد بود.

ادامه تمرکز بر بخش طلا و فلزات گرانبها

استراتژی اصلی کریموف در سال‌های اخیر، تثبیت و گسترش تجارت خود بر پایه‌ی منابع طبیعی روسیه بوده است. با توجه به اهمیت استراتژیک شرکت پولیوس در بازار جهانی طلا، انتظار می‌رود تمرکز او بر حفظ و توسعه‌ی این دارایی باقی بماند. در دوران عدم قطعیت اقتصادی و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک، طلا به عنوان یک پناهگاه امن سرمایه‌گذاری عمل می‌کند و این موضوع، موقعیت خانواده کریموف را در بلندمدت تضمین می‌کند. همچنین، احتمالاً او به دنبال سرمایه‌گذاری‌های جدید در بخش فلزات استراتژیک دیگر و معادن روسیه خواهد بود.

نقش سیاسی و منطقه‌ای در داغستان

سلیمان کریموف با داشتن سمت سناتوری جمهوری داغستان در شورای فدراسیون روسیه، یک نفوذگر کلیدی در منطقه‌ی قفقاز شمالی محسوب می‌شود. برنامه‌های آینده‌ی او شامل حفظ این جایگاه سیاسی و افزایش نفوذ خود در ساختارهای محلی و فدرال است. فعالیت‌های خیریه او در داغستان نیز به نوعی برای تقویت پایگاه مردمی و سیاسی او عمل می‌کند. با توجه به نزدیکی او به ولادیمیر پوتین و کرملین، نقش او در سیاست روسیه به عنوان یکی از اولیگارش‌های وفادار، ادامه‌دار خواهد بود، هرچند ممکن است به دلیل تحریم‌ها، نقش او بیشتر در داخل مرزهای روسیه متمرکز می‌شود تا در صحنه‌ی بین‌المللی حضور داشته باشد.

سرمایه‌گذاری‌ها و دارایی‌های مالی سلیمان کریموف

استراتژی سلیمان کریموف در حوزه‌ی سرمایه‌گذاری، بر اساس ریسک‌پذیری بالا، استفاده از اهرم‌های مالی سنگین (وام‌های بانکی کلان) و دید بلندمدت در دارایی‌های استراتژیک متمرکز است. این سبک معاملاتی به او لقب وارن بافت روسیه را داده است، هرچند روش‌های او بسیار تهاجمی‌تر از همتای آمریکایی‌اش است.

هلدینگ نفتا مسکوا و معاملات پربازده

پس از تبدیل نفتا مسکوا به یک هلدینگ سرمایه‌گذاری، کریموف در دهه ۲۰۰۰ میلادی، با استفاده از وام‌های هنگفت از بانک‌های دولتی بزرگ روسیه نظیر اسبربانک (Sberbank) و وی‌تی‌بی (VTB)، دست به خرید سهام شرکت‌های بزرگ دولتی زد. این معاملات شامل خرید سهام قابل توجهی در گازپروم (Gazprom)، شرکت عظیم انرژی روسیه، و خود اسبربانک، بزرگترین بانک خرده‌فروشی کشور، بود. او در دوره‌ای کوتاه، کنترل این دارایی‌ها را به دست آورد و در سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸، پیش از وقوع بحران مالی بزرگ، موفق شد تمام سهام خود در این شرکت‌ها را با سودهای کلان به فروش برساند. این خروج به موقع، نشان‌دهنده‌ی هوش مالی کم‌نظیر او بود.

سقوط و صعود دوباره؛ تمرکز بر منابع طبیعی

با وجود خروج موفق از بازار سهام روسیه، کریموف پس از آن با سرمایه‌گذاری‌های ناموفق در بانک‌های جهانی نظیر مورگان استنلی و گلدمن ساکس و همچنین دویچه بانک، متحمل ضررهای هنگفتی شد که دارایی خالص او را در بحبوحه‌ی بحران مالی ۲۰۰۸ به شدت کاهش داد. اما او دوباره با یک تغییر استراتژی، بازگشتی شکوهمندانه داشت.

صنعت طلای روسیه؛ پولیوس (Polyus)

مهم‌ترین دارایی کنونی خانواده سلیمان کریموف، سهام کنترل‌کننده‌ی شرکت پولیوس (Polyus) است که بزرگترین تولیدکننده طلای روسیه و یکی از ده شرکت برتر جهان در این حوزه محسوب می‌شود. کریموف در سال ۲۰۰۹، در بحبوحه‌ی قیمت‌های پایین، شروع به خرید سهام این شرکت کرد و بخش عمده‌ی آن را از میلیاردر دیگری به نام ولادیمیر پوتانین خریداری نمود. این سرمایه‌گذاری در دوران افزایش قیمت جهانی طلا، به یکی از پرسودترین و باثبات‌ترین دارایی‌های او تبدیل شد.

اورالکالی (Uralkali) و صنعت پتاس

سرمایه‌گذاری بزرگ دیگر کریموف در بخش منابع طبیعی، شرکت اورالکالی (Uralkali)، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پتاس جهان بود. پتاس که عمدتاً در تولید کودهای کشاورزی استفاده می‌شود، یک ماده‌ی ضروری در اقتصاد جهانی است. او و شرکای تجاری‌اش در سال ۲۰۱۰ بخش عمده‌ای از سهام این شرکت را خریداری کردند و سپس با تغییرات مدیریتی و استراتژیک، نقش مهمی در بازار جهانی کودهای پتاس ایفا کردند. اگرچه بعدها سهام خود در این شرکت را فروخت، اما این دوره یکی از نقاط عطف در تثبیت جایگاه او در صنعت منابع طبیعی بود.

نتیجه‌گیری

سلیمان کریموف یک نمونه‌ی بارز از اولیگارشیسم روسی پس از شوروی است؛ فردی که با هوش اقتصادی، ریسک‌پذیری فوق‌العاده و درک عمیق از اهمیت نفوذ سیاسی، توانست از اقتصاددان ساده‌ی یک کارخانه‌ی کوچک، به یک میلیاردر بزرگ جهانی و یک سیاستمدار قدرتمند تبدیل شود. لقب وارن بافت روسیه برای او بیش از آنکه به استراتژی‌های مشابه اشاره کند، به قدرت او در شناسایی و بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی بزرگ در زمان مناسب اشاره دارد. میراث او، دارایی مالی گسترده‌ای است که بر پایه‌ی طلای پولیوس و سایر منابع استراتژیک روسیه بنا شده است. زندگی‌نامه‌ی او، داستانی است از صعودهای شکوهمند، سقوط‌های مالی دردناک و بازگشت‌های حیرت‌انگیز که نشان‌دهنده‌ی طبیعت بی‌رحم و پرنوسان تجارت در روسیه است. در نهایت، سلیمان کریموف کیست؟ او یک معمار مالی و یک عامل اصلی در کریدورهای قدرت کرملین است که زندگی‌اش، آینه‌ای از تاریخ اقتصادی و سیاسی معاصر روسیه به شمار می‌رود. تأثیر او بر اقتصاد داغستان، بازار جهانی طلا و حتی صحنه‌ی فوتبال روسیه، او را به شخصیتی تبدیل کرده است که نمی‌توان او را نادیده گرفت و همچنان نام او در فهرست ثروتمندترین و پرنفوذترین مردان جهان باقی خواهد ماند.