مقدمه‌ای بر ارز دیجیتال زی‌کش

در سال ۲۰۱۷، مجموعه‌ای از گزارش‌های تحقیقاتی نشان داد که برخلاف تصور عمومی، بیت‌کوین (Bitcoin) یک ابزار ناشناس نیست، بلکه یک دفتر کل عمومی (Public Ledger) است که در آن سوابق هر تراکنش و میزان دارایی‌های هر آدرس برای همیشه و به صورت شفاف قابل ردیابی است. برای نهادهای قانون‌گذار، سازمان‌های دولتی، یا حتی رقبای تجاری، مشاهده تمامی تراکنش‌های یک آدرس خاص، مانند نگاه کردن به حساب بانکی یک فرد از طریق شیشه شفاف است. این سطح از شفافیت مطلق، که ذات بیت‌کوین برای جلوگیری از دو بار خرج کردن (Double Spending) است، در واقع حریم خصوصی مالی را، که در نظام‌های سنتی بانکی به صورت پیش‌فرض وجود دارد، به طور کامل از بین می‌برد.
این پارادوکس بنیادین نیاز به شفافیت برای اعتماد در یک سیستم غیرمتمرکز، در مقابل نیاز به حفظ حریم خصوصی فردی منجر به تولد دسته جدیدی از ارزهای دیجیتال شد که به آن‌ها پرایوسی کوین‌ها (Privacy Coins) می‌گویند. در این میان، زی‌کش (Zcash) با نماد ZEC، یکی از برجسته‌ترین و پیشرفته‌ترین پروژه‌ها است که با تکیه بر یک نوآوری رمزنگاری انقلابی، به نام zk-SNARKs، توانسته است تراکنش‌ها را تأیید کند، بدون آنکه حتی ذره‌ای از اطلاعات محتوای آن، مانند فرستنده، گیرنده یا مبلغ، فاش شود. زی‌کش برای حل مشکل حریم خصوصی به وجود آمد و با ارائه یک لایه امنیتی عمیق، امکان انجام معاملات کاملاً خصوصی را در یک جهان مالی که به طور فزاینده‌ای تحت نظارت است، فراهم می‌سازد.

ارز دیجیتال زی‌کش چیست؟

زی‌کش (Zcash) یک ارز دیجیتال غیرمتمرکز، منبع باز و همتا به همتا (Peer-to-Peer) است که هدف اصلی آن، تأمین حداکثر حریم خصوصی و ناشناس ماندن برای کاربران خود در جهان تراکنش‌های مالی دیجیتال است. زی‌کش در سال ۲۰۱۶ به عنوان یک فورک (Fork) از کد پایه بیت‌کوین راه‌اندازی شد و بسیاری از ویژگی‌های اساسی بیت‌کوین، مانند سقف عرضه ۲۱ میلیون واحدی و مکانیسم اثبات کار (PoW)، را به ارث برده است. اما تفاوت اساسی و دلیل وجودی ZEC در فناوری رمزنگاری پیشرفته آن نهفته است که بر خلاف بیت‌کوین، به کاربران امکان می‌دهد تراکنش‌های محافظت شده یا مخفی (Shielded Transactions) را انجام دهند.

حریم خصوصی از طریق zk-SNARKs 

فناوری محوری که زی‌کش را از سایر ارزهای دیجیتال متمایز می‌کند، استفاده از اثبات دانش صفر مختصر و غیرتعاملی (Zero-Knowledge Succinct Non-Interactive Argument of Knowledge)، یا به اختصار zk-SNARKs است.
دانش صفر (Zero-Knowledge): این ویژگی به یک طرف (Prover یا اثبات‌کننده) اجازه می‌دهد تا به طرف دیگر (Verifier یا تأییدکننده) ثابت کند که یک گزاره درست است، بدون اینکه هیچ اطلاعاتی فراتر از صرفاً درستی آن گزاره را افشا کند. در مورد زی‌کش، اثبات‌کننده (کاربر) می‌تواند به تأییدکننده (شبکه) ثابت کند که دارایی کافی برای انجام تراکنش را دارد و تراکنش از قوانین پروتکل تبعیت می‌کند (مانند عدم خلق ZEC جدید یا دو بار خرج کردن)، بدون اینکه مبلغ تراکنش، آدرس فرستنده یا گیرنده را فاش کند.
مختصر و غیرتعاملی (Succinct Non-Interactive): ویژگی Succinct به این معنی است که اثبات‌های تولید شده (Proof) بسیار کوچک هستند و تأیید آن‌ها بسیار سریع است. ویژگی Non-Interactive نیز بدین معناست که نیازی به تعامل چند مرحله‌ای بین اثبات‌کننده و تأییدکننده نیست و اثبات فقط از طریق یک پیام واحد انجام می‌شود. این دو عامل باعث می‌شوند که تراکنش‌های محافظت شده ZEC به طور کارآمد و مقیاس‌پذیر در بلاکچین پردازش شوند.

آدرس‌های شفاف و محافظت‌شده

زی‌کش با در نظر گرفتن نیاز به انعطاف‌پذیری و الزامات قانونی، به کاربران این امکان را می‌دهد که بین دو نوع آدرس، آزادی انتخاب داشته باشند.
آدرس‌های محافظت‌شده (Shielded Addresses - آدرس‌های z): این آدرس‌ها که با حرف z شروع می‌شوند، از فناوری zk-SNARKs استفاده می‌کنند تا تمام جزئیات تراکنش (فرستنده، گیرنده و مبلغ) را به طور کامل در بلاکچین مخفی نگه دارند. اگر هر دو طرف یک تراکنش از آدرس‌های z استفاده کنند، آن تراکنش کاملاً خصوصی خواهد بود.
آدرس‌های شفاف (Transparent Addresses - آدرس‌های t): این آدرس‌ها که با حرف t شروع می‌شوند، درست مانند آدرس‌های بیت‌کوین عمل می‌کنند و جزئیات تراکنش‌های انجام شده بین آن‌ها به صورت عمومی در بلاکچین قابل مشاهده است. این ویژگی به کاربران یا نهادهایی که ملزم به رعایت مقررات مبارزه با پولشویی (AML) یا حسابرسی هستند، اجازه می‌دهد تا در صورت لزوم، حریم خصوصی خود را به صورت اختیاری افشا کنند.
انعطاف‌پذیری در انتخاب بین آدرس‌های t و z، یکی از مزایای رقابتی زی‌کش است، چرا که آن را به یک ابزار مالی قدرتمند برای افرادی تبدیل می‌کند که به دنبال حریم خصوصی پیشرفته هستند، در عین حال که برای محیط‌های نظارتی سازمانی نیز قابل انطباق باقی می‌ماند.

بنیانگذاران ارز دیجیتال زی‌کش

زی‌کش که در ابتدا با نام پروتکل Zerocoin/Zerocash شناخته می‌شد، ریشه در تحقیقات آکادمیک در زمینه رمزنگاری و حریم خصوصی دارد و توسط تیمی متشکل از دانشمندان برجسته، مهندسان نرم‌افزار و کارآفرینان توسعه داده شد. بنیانگذاری زی‌کش یک پروژه صرفاً تجاری نبود، بلکه ریشه در جنبش سایفرپانک‌ها (Cypherpunks) داشت که برای دفاع از حریم خصوصی افراد در برابر نظارت جهانی، به دنبال استفاده از رمزنگاری بودند.

زوکو ویلکاس و تیم رمزنگاران

چهره اصلی در پشت زی‌کش، زوکو ویلکاس (Zooko Wilcox-O'Hearn) است.
نقش زوکو ویلکاس: زوکو ویلکاس، یک برنامه‌نویس و کارآفرین شناخته شده در جهان فناوری و رمزنگاری است. او خالق اصلی زی‌کش و مدیرعامل شرکت Electric Coin Company (ECC) بود که مسئول توسعه و نگهداری پروتکل زی‌کش است. ویلکاس با درک نقص حریم خصوصی در بیت‌کوین، به دنبال ایجاد یک ارز دیجیتال بود که به طور کامل از حقوق کاربران در برابر نظارت مالی محافظت کند. او بر این باور است که حریم خصوصی یک ضرورت بنیادین برای پول قابل اعتماد است.
تیم علمی و مشاوران: پروتکل زی‌کش بر اساس تحقیقات انجام شده توسط دانشمندان برجسته رمزنگاری از دانشگاه‌هایی مانند جانز هاپکینز، ام‌آی‌تی ساخته شده است. افرادی مانند متیو دی. گرین (Matthew D. Green) که در توسعه پروتکل اصلی Zerocash نقش داشتند، بنیان علمی این پروژه را تشکیل دادند. این تیم علمی قوی، تضمین‌کننده پیشرفت مستمر در حوزه رمزنگاری و به‌روزرسانی‌های فنی پروتکل بوده است.

سازوکار راه‌اندازی (Trusted Setup) و سلب مسئولیت

راه‌اندازی اولیه زی‌کش نیازمند یک مرحله رمزنگاری حساس و منحصر به فرد به نام «راه‌اندازی قابل اعتماد» (Trusted Setup) یا مراسم استقرار (Ceremony) بود که برای ایجاد کلیدهای عمومی مورد نیاز برای پروتکل zk-SNARKs استفاده می‌شد.
هدف از مراسم: در پروتکل‌های zk-SNARKs اولیه (مانند آنچه در زمان راه‌اندازی زی‌کش استفاده می‌شد)، یک پارامتر مخفی به نام lambda (لَمدا) وجود داشت. اگر این پارامتر مخفی به دست شخص ثالثی می‌افتاد، می‌توانستند بدون داشتن دانش واقعی، اثبات‌های تقلبی ایجاد کرده و عملاً ZEC تقلبی تولید کنند.
اجرای مراسم پیچیده: برای جلوگیری از این خطر، تیم زی‌کش یک مراسم عمومی بسیار پیچیده و چند مرحله‌ای را با حضور شرکت‌کنندگانی از سراسر جهان برگزار کرد. هدف این بود که اطمینان حاصل شود که هیچ یک از شرکت‌کنندگان به تنهایی به کل پارامتر مخفی دسترسی پیدا نکند و پس از اتمام مراسم، بخش‌های مخفی پارامتر به طور دائمی نابود شوند.
ارتقاء Halo 2: با این حال، نیاز به Trusted Setup یک نگرانی نهفته برای تمرکزگرایی و اعتماد باقی ماند. به همین دلیل، تیم Zcash با ارتقای پروتکل به Halo 2 در سال ۲۰۲۲، این نیاز به راه‌اندازی اولیه را به طور کامل از بین برد و زی‌کش را به یک سیستم بدون اعتماد (Trustless) تبدیل کرد که نیازی به پارامتر مخفی اولیه ندارد. این پیشرفت فنی، گامی بزرگ به سوی غیرمتمرکزسازی کامل بود.

کاربردهای ارز دیجیتال زی‌کش

کاربردهای زی‌کش به دلیل قابلیت حریم خصوصی بی‌نظیرش، در مواردی فراتر از یک ابزار سفته‌بازی و سرمایه‌گذاری صرف گسترش می‌یابد. ZEC در هر موقعیتی که شفافیت کامل مالی می‌تواند منجر به آسیب یا تبعیض شود، به عنوان یک ابزار ضروری عمل می‌کند.

امنیت مالی در سطح سازمانی و فردی

قابلیت‌های حریم خصوصی زی‌کش در سناریوهای جهان واقعی، یک مزیت بسیار مهم محسوب می‌شوند.
معاملات تجاری محرمانه: در جهان تجارت، شرکت‌ها و افراد تمایل ندارند که قراردادها، دستمزدها، یا حجم معاملات خود را به رقبا، کارمندان یا عموم مردم نشان دهند. استفاده از آدرس‌های محافظت‌شده ZEC به شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا معاملات بزرگ (Whale Transactions) و انتقال وجوه خود را بدون آشکار کردن موجودی خزانه یا استراتژی‌های مالی، انجام دهند. این امر، حریم خصوصی مالی را در سطحی فراهم می‌کند که با سیستم‌های مالی سنتی قابل مقایسه است.
حمایت از حقوق شهروندی و حریم خصوصی: در مناطقی که آزادی‌های مدنی تحت فشار است یا نظارت دولتی گسترده‌ای وجود دارد، زی‌کش می‌تواند به عنوان یک ابزار ضروری برای فعالان، روزنامه‌نگاران یا شهروندان عادی برای دریافت کمک‌های مالی یا انجام معاملات، بدون به خطر انداختن هویت یا امنیتشان استفاده شود. ZEC تضمین می‌کند که سوابق مالی آن‌ها نمی‌تواند برای ردیابی یا هدف قرار دادن آن‌ها استفاده شود.

استفاده در پلتفرم‌های غیرمتمرکز و امور مالی

قابلیت‌های رمزنگاری زی‌کش پتانسیل زیادی برای ادغام در امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) و سایر حوزه‌های وب ۳ دارد.
انتقال دارایی‌ها و پرداخت‌های شخصی: برای پرداخت‌های روزمره یا انتقال وجوه شخصی، زی‌کش تضمین می‌کند که تاریخچه تراکنش‌های یک فرد قابل ردیابی نیست. به عنوان مثال، اگر فردی از یک فروشنده کالایی خریداری کند، فروشنده نمی‌تواند با مشاهده آدرس خریدار، کل موجودی یا سوابق هزینه‌های او را مشاهده کند، که این امر یک لایه امنیتی مهم در برابر حملات هدفمند یا سوءاستفاده‌های مالی ایجاد می‌کند.
آزمون نقدینگی در دیفای: ادغام zk-SNARKs در پلتفرم‌های DeFi (هرچند با چالش‌های فنی همراه است) می‌تواند به کاربران امکان دهد تا بدون فاش کردن مقدار دارایی خود، اثبات کنند که نقدینگی لازم برای مشارکت در یک استخر یا وثیقه‌گذاری را دارند. این قابلیت می‌تواند سطح جدیدی از حریم خصوصی را به معاملات DeFi بیاورد و آن را برای سرمایه‌گذاران سازمانی جذاب‌تر سازد.

ویژگی‌های ارز دیجیتال زی‌کش

ویژگی‌های منحصر به فرد زی‌کش، نتیجه تلاش‌های مستمر تیم توسعه و جامعه آن برای ارتقاء رمزنگاری پیشرفته و تضمین یکپارچگی بلاکچین است.

توکنومیک و سازوکار عرضه

ساختار مالی ZEC با بیت‌کوین تشابه دارد، اما در توزیع پاداش‌های استخراج، یک تفاوت اساسی و بحث‌برانگیز وجود دارد.
عرضه محدود و هاوینگ (Halving): مانند بیت‌کوین، سقف عرضه نهایی ZEC21 میلیون واحد است که تضمین‌کننده کمیابی و ماهیت ضد تورمی آن است. همچنین، پاداش استخراج ZEC تقریباً هر چهار سال (هر ۸۴۰,۰۰۰ بلاک) نصف (Halving) می‌شود. هاوینگ سوم زی‌کش حدود فوریه ۲۰۲۸ برنامه‌ریزی شده است، که می‌تواند به طور تاریخی منجر به کاهش فشار فروش توسط ماینرها و افزایش قیمت شود.
پاداش بنیانگذاران (Founder's Reward): در چهار سال اول زی‌کش (از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰)، بخشی از پاداش استخراج (حدود ۲۰٪) به عنوان پاداش بنیانگذاران به تیم مؤسس، توسعه‌دهندگان و ECC اختصاص داده می‌شد تا هزینه‌های تحقیق و توسعه تأمین شود. این موضوع در ابتدا بحث‌برانگیز بود، اما از سال ۲۰۲۰ به بعد، این سازوکار به صندوق توسعه تبدیل شد که بودجه را برای توسعه بلندمدت پروتکل و امنیت آن فراهم می‌کند.

امنیت شبکه و الگوریتم

امنیت زی‌کش (Zcash) متکی بر اصول اثبات کار و الگوریتم‌های مقاوم در برابر تمرکز است. این ارز از الگوریتم Equihash (یا مشتقات آن) برای اثبات کار (PoW) استفاده می‌کند. Equihash به گونه‌ای طراحی شده است که به حافظه (RAM) زیادی نیاز داشته باشد تا دستگاه‌های ASIC (تراشه‌های تخصصی برای استخراج) نتوانند با بهره‌وری بسیار بالاتری نسبت به GPUها عمل کنند؛ این رویکرد به جلوگیری از تمرکز قدرت در دست استخراج‌کنندگان بزرگ کمک کرده و غیرمتمرکزسازی فرآیند استخراج را حفظ می‌کند. با اینکه زی‌کش از کد بیت‌کوین فورک شده، اما بلاکچین، زمان بلاک و الگوریتم خاص خود را دارد. زمان تولید هر بلاک در زی‌کش به طور میانگین ۷۵ ثانیه است (که به طور قابل توجهی سریع‌تر از 10 دقیقه بیت‌کوین است) و این سرعت بالاتر، تأیید و نهایی‌سازی تراکنش‌ها را تسریع می‌کند.

عملکرد ارز دیجیتال زی‌کش

عملکرد زی‌کش به شدت با میزان استفاده از قابلیت‌های حریم خصوصی آن و همچنین پیشرفت‌های فنی تیم توسعه مرتبط است. یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها، رشد «استخرهای محافظت‌شده» است.

رشد آدرس‌های محافظت‌شده

میزان پذیرش ویژگی‌های حریم خصوصی، یک معیار کلیدی برای ارزیابی عملکرد ZEC است.
رشد استخر محافظت‌شده: سهم ZEC که در آدرس‌های محافظت‌شده (Shielded Pool) نگهداری می‌شود، به طور پیوسته در حال افزایش است. طبق آخرین داده‌ها، بیش از ۲۵٪ از کل عرضه ZEC در استخرهای خصوصی نگهداری می‌شود، که این رقم نشان‌دهنده افزایش تقاضا و اعتماد کاربران به قابلیت‌های حفظ حریم خصوصی پروتکل است. این درصد بالا، فرضیه اصلی تیم توسعه مبنی بر اینکه کاربران به طور فعال به دنبال حریم خصوصی هستند را تأیید می‌کند.
ادغام با نهادهای بزرگ: ادغام‌هایی مانند Grayscale's Zcash Trust نشان‌دهنده دسترسی سازمانی به ZEC است. این امر، علاوه بر تأیید اعتبار زی‌کش به عنوان یک دارایی قانونی، نقدینگی بیشتری را به بازار آن وارد می‌کند. همچنین، پروژه‌های دیگر در فضای کریپتو به دنبال ادغام قابلیت‌های zk-SNARKs زی‌کش در پروتکل‌های خود هستند، که نشان‌دهنده تأثیر گسترده‌تر فناوری آن است.

عوامل تأثیرگذار بر قیمت و بازار

مانند هر ارز دیجیتالی، قیمت ZEC تحت تأثیر عوامل کلان بازار، اخبار فنی و رویدادهای توکنومیک قرار دارد.
تأثیر هاوینگ: نزدیکی به رویداد هاوینگ (نصف شدن پاداش) که در فوریه ۲۰۲۸ رخ می‌دهد، یک کاتالیزور قوی در بازار بوده است. از لحاظ تاریخی، کاهش عرضه ZEC توسط ماینرها پس از هاوینگ، می‌تواند فشار فروش را کم کرده و منجر به افزایش قیمت شود، که در تحلیل‌های فنی اخیر نیز به عنوان یک عامل صعودی ذکر شده است.
پویایی نظارتی: پویایی نظارتی در جهان، به ویژه در مورد پرایوسی کوین‌ها، یک عامل کلیدی برای ZEC است. در حالی که برخی مناطق مانند اتحادیه اروپا برنامه‌هایی برای ممنوعیت پرایوسی کوین‌ها اعلام کرده‌اند، کاهش سخت‌گیری‌های نظارتی در برخی مناطق دیگر می‌تواند ریسک‌های حذف شدن از صرافی‌ها (Delisting) را کاهش داده و تقاضای سرمایه‌گذاران را تقویت کند.
پیشرفت‌های فنی (Halo 2): ارتقاء به Halo 2 و حذف نیاز به Trusted Setup نه تنها امنیت را افزایش داد، بلکه یک نقطه قوت روایی برای زی‌کش ایجاد کرد، زیرا آن را به یک سیستم رمزنگاری قوی‌تر و بدون اعتماد تبدیل کرد. چنین پیشرفت‌هایی اعتماد جامعه را جلب کرده و بر عملکرد بلندمدت ZEC تأثیر مثبت می‌گذارند.

نتیجه‌گیری

زی‌کش (Zcash) با نماد ZEC، یکی از مهم‌ترین و معتبرترین پروژه‌ها در حوزه ارزهای دیجیتال با تمرکز بر حریم خصوصی است. این ارز دیجیتال، به عنوان فورکی از بیت‌کوین، نه تنها کمیابی و ساختار مالی ضد تورمی آن را به ارث برده، بلکه با پیاده‌سازی فناوری رمزنگاری انقلابی zk-SNARKs، توانسته است تراکنش‌های مالی را به سطحی از حریم خصوصی که در هیچ بلاکچین عمومی دیگری وجود ندارد، ارتقا دهد. قابلیت ZEC در تأیید صحت تراکنش‌ها بدون افشای فرستنده، گیرنده یا مبلغ، آن را به یک ابزار ضروری برای حریم خصوصی فردی، معاملات تجاری محرمانه و مقاومت در برابر نظارت جهانی تبدیل کرده است.
تیم توسعه زی‌کش (شامل زوکو ویلکاس و دانشمندان رمزنگاری برجسته) با حذف نیاز به راه‌اندازی قابل اعتماد از طریق ارتقاء Halo 2، یکپارچگی فنی و تعهد خود به تمرکززدایی را به اثبات رسانده‌اند. در حالی که زی‌کش با چالش‌های نظارتی خاص پرایوسی کوین‌ها مواجه است، رشد مستمر استخرهای محافظت‌شده (نشان‌دهنده استفاده فعال از حریم خصوصی) و رویدادهای توکنومیک مانند هاوینگ، نشان‌دهنده پتانسیل قوی آن برای رشد بلندمدت است. زی‌کش در واقع یک لایه امنیتی عمیق در جهان کریپتو است که به کاربران اجازه می‌دهد تا در یک سیستم شفاف، حریم خصوصی مالی خود را حفظ کنند و این امر، آن را به یک دارایی فاندامنتال مهم برای آینده مالی غیرمتمرکز تبدیل می‌کند.

سوال متداول

فناوری zk-SNARKs در زی‌کش دقیقاً چگونه حریم خصوصی را تضمین می‌کند؟

فناوری zk-SNARKs (اثبات دانش صفر مختصر و غیرتعاملی) به کاربران این امکان را می‌دهد که اثبات کنند تراکنش آن‌ها معتبر است (موجودی کافی، عدم خرج دوباره) بدون اینکه اطلاعات حیاتی تراکنش (فرستنده، گیرنده و مبلغ) را فاش کنند، زیرا شبکه تنها یک اثبات رمزنگاری شده را تأیید می‌کند که صحت تراکنش را تضمین می‌کند و این کار، تراکنش‌ها را به طور کامل مخفی نگه می‌دارد.

تفاوت اصلی بین زی‌کش (ZEC) و بیت‌کوین (BTC) در چیست؟

تفاوت اصلی در شفافیت نهفته است. بیت‌کوین از یک دفتر کل کاملاً شفاف استفاده می‌کند که در آن هر تراکنش و میزان دارایی‌های هر آدرس عمومی و قابل ردیابی است. در مقابل، زی‌کش با استفاده از آدرس‌های محافظت‌شده (z-addresses)، جزئیات تراکنش‌ها را به طور کامل از دید عموم پنهان می‌کند. زی‌کش همچنین سرعت بلوک بالاتری دارد (حدود ۷۵ ثانیه در مقابل ۱۰ دقیقه بیت‌کوین) و از الگوریتم Equihash (مقاوم در برابر ASIC) به جای SHA-256 بیت‌کوین برای استخراج استفاده می‌کند.

منظور از «پاداش بنیانگذاران» و «صندوق توسعه» در زی‌کش چیست؟

پاداش بنیان‌گذاران (Founder's Reward) که در چهار سال اول زی‌کش (۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰) ۱۰٪ از پاداش‌های استخراج را به بنیانگذار و تیم ECC (زکو ویلکاکس) اختصاص می‌داد، پس از ۲۰۲۰ جای خود را به صندوق توسعه (Dev Fund) داد که همچنان بخشی از پاداش استخراج را برای ارتقاء پروتکل و امنیت زی‌کش تخصیص می‌دهد.

آدرس‌های محافظت‌شده (Shielded) و آدرس‌های شفاف (Transparent) در ZEC چگونه عمل می‌کنند؟

زی‌کش (Zcash) با معرفی دو نوع آدرس، شامل آدرس‌های محافظت‌شده (z-addresses) برای حریم خصوصی کامل و آدرس‌های شفاف (t-addresses) مشابه بیت‌کوین، به کاربران امکان می‌دهد تا در صورت نیاز به حسابرسی، حریم خصوصی خود را به صورت انتخابی افشا کنند.

ارتقاء Halo 2 چه اهمیتی برای آینده زی‌کش دارد؟

ارتقاء Halo 2 در سال ۲۰۲۲ یک دستاورد فنی مهم بود زیرا نیاز به راه‌اندازی قابل اعتماد (Trusted Setup) را که در نسخه‌های اولیه zk-SNARKs وجود داشت، به طور کامل حذف کرد. در پروتکل‌های قبلی، یک پارامتر مخفی باید در طول مراسمی پیچیده نابود می‌شد تا خطر تولید ZEC تقلبی از بین برود. Halo 2 این نیاز به اعتماد اولیه را از بین برد و زی‌کش را به یک سیستم کاملاً بدون اعتماد (Trustless) تبدیل کرد که به طور قابل توجهی امنیت و غیرمتمرکزسازی پروتکل را افزایش می‌دهد.