معرفی شرکت یونیلیور؛ از صابون تا امپراطوری کالاهای مصرفی
مقدمه
در هر خانهای، در هر گوشهای از جهان، از قفسههای آشپزخانه گرفته تا حمام، محصولاتی وجود دارند که به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره ما تبدیل شدهاند. احتمالاً بدون آنکه بدانید، بسیاری از این نامهای آشنا و مورد اعتماد، بخشی از یک خانواده بزرگتر به نام یونیلیور (Unilever PLC) هستند. این شرکت چندملیتی بریتانیایی، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کالاهای تند مصرف (FMCG) در جهان است که با مجموعهای خیرهکننده از بیش از ۴۰۰ برند، روزانه به زندگی میلیاردها نفر در سراسر جهان دسترسی دارد. از صابون داو و چای لیپتون گرفته تا بستنی مگنوم و سس مایونز هلمن، امپراتوری یونیلیور بر پایه ارائه محصولاتی بنا شده که بهداشت، تغذیه و رفاه را برای مردم به ارمغان میآورند. این مقاله سفری جامع به دنیای یونیلیور است؛ داستانی که از ادغام یک تولیدکننده صابون بریتانیایی و یک شرکت مارگارین هلندی آغاز شد و به یک قدرت جهانی با تعهدی عمیق به پایداری و مسئولیت اجتماعی تبدیل گشت. ما ریشههای تاریخی، بنیانگذاران نوآور، سبد محصولات متنوع و همچنین چالشها و حواشیای که این شرکت صنعتی با آن روبرو بوده است را به دقت بررسی خواهیم کرد.
آشنایی با شرکت یونیلیور

یونیلیور پیالسی (Unilever PLC) یک شرکت کالاهای مصرفی چندملیتی بریتانیایی است که دفتر مرکزی آن در لندن، انگلستان قرار دارد. این شرکت به عنوان یکی از پیشگامان صنعت کالاهای تند مصرف (Fast-Moving Consumer Goods) شناخته میشود و محصولات آن در سه دسته اصلی دستهبندی میشوند: زیبایی و تندرستی، مراقبت شخصی، و مراقبت از خانه و تغذیه. مقیاس فعالیتهای یونیلیور حیرتانگیز است؛ محصولات این شرکت در بیش از ۱۹۰ کشور جهان به فروش میرسند و تخمین زده میشود که روزانه ۳.۴ میلیارد نفر از یکی از برندهای آن استفاده میکنند. این حضور فراگیر، یونیلیور را به یک بازیگر اصلی در اقتصاد جهانی و نیرویی تأثیرگذار بر روندهای مصرفکننده، سلامت عمومی و پایداری زیستمحیطی تبدیل کرده است. یونیلیور با دهها هزار کارمند و شبکهای گسترده از مراکز تحقیق و توسعه، کارخانهها و مراکز توزیع، یک اکوسیستم پیچیده و کارآمد برای پاسخگویی به نیازهای متنوع مصرفکنندگان در سراسر جهان ایجاد کرده است.
ساختار سازمانی و دستهبندی کسبوکار
برای مدیریت بهینه این مجموعه عظیم و متنوع، یونیلیور ساختار عملیاتی خود را بر اساس پنج گروه تجاری اصلی سازماندهی کرده است. این ساختار به شرکت اجازه میدهد تا بر روی دستهبندیهای کلیدی محصولات خود تمرکز کرده و با سرعت و انعطافپذیری بیشتری به تغییرات بازار پاسخ دهد.
زیبایی و تندرستی (Beauty & Wellbeing): این بخش شامل برندهای مشهوری در زمینه مراقبت از مو (مانند سانسیلک و TRESemmé)، مراقبت از پوست (مانند Pond's و Vaseline) و همچنین ویتامینها، مواد معدنی و مکملها (مانند Olly و Horlicks) میشود. تمرکز این گروه بر نوآوری در محصولاتی است که به مصرفکنندگان کمک میکنند تا ظاهر و احساس بهتری داشته باشند.
مراقبت شخصی (Personal Care): این گروه تجاری بر محصولات بهداشتی و پاکیزگی شخصی تمرکز دارد و شامل برخی از نمادینترین برندهای یونیلیور است. برندهایی مانند صابون داو (Dove)، دئودورانتهای رکسونا (Rexona/Sure) و اکس (Axe/Lynx) و خمیردندان کلوزآپ (Close-Up) در این دسته قرار میگیرند. این بخش نقش مهمی در ارتقای بهداشت عمومی در سراسر جهان ایفا میکند.
مراقبت از خانه (Home Care): این بخش مسئول تولید و بازاریابی محصولات شوینده و پاککننده خانگی است. برندهایی مانند مایع ظرفشویی سانلایت (Sunlight)، پودرهای لباسشویی اومو (Omo/Persil) و سیف (Cif) در این گروه قرار دارند. این محصولات به حفظ پاکیزگی و بهداشت محیط زندگی میلیونها خانواده کمک میکنند.
تغذیه (Nutrition): این گروه شامل مجموعهای گسترده از محصولات غذایی، از چاشنیها و سسها گرفته تا سوپها و مواد اولیه آشپزی است. برندهای جهانی مانند سس کچاپ و مایونز هلمن (Hellmann's)، عصارههای گوشت و سبزیجات کنور (Knorr) و محصولات مبتنی بر سویا (The Vegetarian Butcher) در این بخش قرار دارند. هدف این گروه ارائه محصولات خوشمزه و مغذی برای مصرفکنندگان است.
بستنی (Ice Cream): یونیلیور بزرگترین تولیدکننده بستنی در جهان است و این بخش به طور کامل به این محصول محبوب اختصاص دارد. برندهایی مانند مگنوم (Magnum)، بن اند جری (Ben & Jerry's)، والز (Wall's) و کورنتو (Cornetto) زیرمجموعه این گروه هستند و در بازارهای مختلف سراسر جهان پیشتاز هستند.
فلسفه پایداری
یکی از ویژگیهای متمایزکننده یونیلیور در دهههای اخیر، تعهد عمیق آن به پایداری و مسئولیت اجتماعی است. این شرکت با راهاندازی "برنامه زندگی پایدار یونیلیور" (Unilever Sustainable Living Plan - USLP) در سال ۲۰۱۰، یک استراتژی جامع را برای جدا کردن رشد کسبوکار از تأثیرات زیستمحیطی و افزایش تأثیر مثبت اجتماعی خود تدوین کرد. اهداف این برنامه شامل بهبود سلامت و رفاه بیش از یک میلیارد نفر، کاهش اثرات زیستمحیطی محصولات به نصف، و بهبود معیشت میلیونها نفر در زنجیره تأمین شرکت بود. اگرچه این برنامه در سال ۲۰۲۰ با استراتژی جدیدی به نام "قطبنمای یونیلیور" (Unilever Compass) جایگزین شد، اما میراث آن همچنان در فرهنگ سازمانی شرکت و تمرکز بر کسبوکار هدفمند و پایدار باقی مانده است.
تاریخچه شرکت یونیلیور

تاریخچه یونیلیور داستانی کلاسیک از صنعتی شدن، جهانیسازی و قدرت برندسازی است. این شرکت از ادغام دو کسبوکار به ظاهر نامرتبط در سال ۱۹۲۹ متولد شد که هر دو در زمان خود پیشگام بودند و یک ماده اولیه مشترک داشتند: روغن پالم.
Lever Brothers و انقلاب بهداشت (دهه ۱۸۸۰)
داستان از سمت بریتانیایی این ادغام، با ویلیام هسکت لِوِر (William Hesketh Lever) و برادرش جیمز در سال ۱۸۸۵ در شهر ویرال انگلستان آغاز میشود. ویلیام لور، که بعدها به لرد لورهولم ملقب شد، یک کارآفرین و نیکوکار با دیدگاهی انقلابی بود. در آن زمان، بهداشت شخصی در میان طبقه کارگر بریتانیای ویکتوریایی در وضعیت نامناسبی قرار داشت. ویلیام لور با تولید انبوه صابون سانلایت (Sunlight Soap)، که با استفاده از روغنهای گیاهی مانند روغن پالم به جای چربی حیوانی ساخته میشد، محصولی با کیفیت و مقرونبهصرفه را به بازار عرضه کرد. او نه تنها یک محصول فروخت، بلکه یک ایده را ترویج کرد: "پاکیزگی را به امری عادی تبدیل کنیم". او یکی از اولین کسانی بود که قدرت برندسازی و بستهبندی را درک کرد و با تبلیغات گسترده، سانلایت را به یک نام آشنا تبدیل نمود. موفقیت سانلایت به سرعت به تولید محصولات دیگری مانند Lifebuoy (صابون ضدعفونیکننده) و Lux (صابون زیبایی) منجر شد و شرکت برادران لور (Lever Brothers) به یک امپراتوری جهانی با کارخانهها و مزارع در سراسر جهان تبدیل گشت.
Margarine Unie و نوآوری در صنعت غذا (دهه ۱۸۷۰)
در همان دوران، در آن سوی دریای شمال، در هلند، نگرانیها در مورد کمبود کره و چربی برای جمعیت رو به رشد اروپا، منجر به اختراع مارگارین شد. چندین شرکت هلندی در این صنعت نوپا پیشگام بودند. دو تا از بزرگترین این شرکتها، Jurgens و Van den Bergh، که هر دو در شهر اوس هلند مستقر بودند، به رقبای سرسختی برای یکدیگر تبدیل شدند. آنها نیز مانند برادران لور، از روغنها و چربیهای گیاهی و حیوانی به عنوان ماده اولیه استفاده میکردند. با تشدید رقابت در اوایل قرن بیستم، این دو شرکت و چندین تولیدکننده دیگر مارگارین در اروپا، به این نتیجه رسیدند که اتحاد برای بقا و رشد ضروری است. در سال ۱۹۲۷، آنها با هم ادغام شدند و Margarine Unie (اتحادیه مارگارین) را تشکیل دادند که بازار مارگارین اروپا را در انحصار خود داشت.
تولد یونیلیور
در دهه ۱۹۲۰، هر دو شرکت Lever Brothers و Margarine Unie به طور فزایندهای در حال رقابت برای تأمین ماده اولیه مشترک خود، یعنی روغن پالم بودند. هر دو شرکت به مقیاس جهانی رسیده بودند و فعالیتهایشان در بازارهای مختلف با یکدیگر همپوشانی داشت. رهبران دو شرکت به این درک استراتژیک رسیدند که به جای رقابت، همکاری میتواند منافع بسیار بیشتری برای هر دو طرف داشته باشد. پس از مذاکرات، در تاریخ ۲ سپتامبر ۱۹۲۹، این دو شرکت صنعتی رسماً با یکدیگر ادغام شدند و شرکت Unilever را به وجود آوردند. نام این شرکت جدید ترکیبی از Unie (از Margarine Unie) و Lever (از Lever Brothers) بود. این ادغام، که در آن زمان بزرگترین در نوع خود بود، یک شرکت چندملیتی با ساختار دوگانه (یک دفتر در لندن و یک دفتر در روتردام) ایجاد کرد که هم در صنعت غذا و هم در صنعت محصولات بهداشتی پیشتاز بود و پایههای امپراتوری جهانی امروزی را بنا نهاد.
بنیانگذاران شرکت یونیلیور
اگرچه یونیلیور محصول ادغام چندین کسبوکار است، اما ریشههای آن را میتوان در دیدگاه و نبوغ کارآفرینان کلیدی جستجو کرد که پایههای این شرکت را بنا نهادند. این افراد نه تنها درک عمیقی از تولید و تجارت داشتند، بلکه در بازاریابی، برندسازی و مسئولیت اجتماعی نیز پیشگام بودند.
ویلیام هسکت لور
ویلیام هسکت لور، اولین لرد لورهولم (William Hesketh Lever, 1st Lord Leverhulme) (۱۸۵۱-۱۹۲۵)، بدون شک چهره اصلی در تأسیس Lever Brothers و روح حاکم بر فرهنگ اولیه یونیلیور بود. او یک بازاریاب بالفطره بود که قدرت یک نام تجاری قوی و تبلیغات را برای ایجاد وفاداری در مشتری درک کرد. به جای فروش صابونهای بینام و نشان، او صابون سانلایت را در بستهبندیهای متمایز عرضه کرد و آن را به نمادی از پاکیزگی و مدرنیته تبدیل نمود. اما میراث لور فراتر از برندسازی است. او یک مصلح اجتماعی بود که عمیقاً به رفاه کارگران خود اهمیت میداد. او دهکده پورت سانلایت (Port Sunlight) را در کنار کارخانههای خود ساخت؛ یک شهرک نمونه با خانههای با کیفیت، مدارس، بیمارستان و امکانات رفاهی برای کارگران و خانوادههایشان. این اقدام در دوران خود انقلابی بود و نشاندهنده اعتقاد او به این بود که یک کسبوکار موفق باید به جامعه خود نیز خدمت کند. این فلسفه، هسته اصلی تعهد یونیلیور به مسئولیت اجتماعی در دهههای بعد را شکل داد.
آنتون یورگنس و ساموئل ون دن برگ
در سمت هلندی، خانوادههای یورگنس (Jurgens) و ون دن برگ (Van den Bergh) نقش اصلی را ایفا کردند. آنتون یورگنس (Anton Jurgens) و ساموئل ون دن برگ (Samuel van den Bergh) وارثان کسبوکارهای خانوادگی بودند که در اواخر قرن نوزدهم به تولیدکنندگان عمده مارگارین تبدیل شدند. آنها رقبای سرسختی در بازار اروپا بودند و هر دو شرکتهای خود را با استفاده از فناوریهای جدید تولید و شبکههای توزیع گسترده، توسعه دادند. آنها نیز مانند ویلیام لور، به اهمیت برندسازی پی بردند و نامهای تجاری مانند "Stork" (توسط یورگنس) را به برندهای محبوبی در میان مصرفکنندگان تبدیل کردند. رقابت شدید میان این دو خانواده در نهایت آنها را به این نتیجه رساند که همکاری استراتژیک، راهی هوشمندانهتر برای تضمین آینده کسبوکارشان است. درک تجاری و تمایل آنها به کنار گذاشتن رقابت برای ایجاد یک نهاد قدرتمندتر، منجر به تشکیل Margarine Unie در سال ۱۹۲۷ و سپس ادغام تاریخی با Lever Brothers در دو سال بعد شد. این تصمیم، آینده صنعت کالاهای مصرفی را برای همیشه تغییر داد.
پروژهها و محصولات شرکت یونیلیور

قدرت واقعی یونیلیور در سبد محصولات گسترده و متنوع آن نهفته است. این شرکت با بیش از ۴۰۰ برند، که بسیاری از آنها در بازارهای خود پیشتاز هستند، توانسته است به نیازها، سلیقهها و بودجههای مختلف مصرفکنندگان در سراسر جهان پاسخ دهد.
برندهای میلیارد یورویی
یونیلیور دارای چندین برند است که فروش سالانه هر یک از آنها از یک میلیارد یورو فراتر میرود. این "برندهای میلیارد یورویی" موتور رشد و سودآوری شرکت هستند و از شناخت و وفاداری بالایی در میان مصرفکنندگان برخوردارند.
در دسته زیبایی و مراقبت شخصی، داو (Dove) با پیام "زیبایی واقعی" خود، فراتر از یک صابون، به یک پدیده فرهنگی تبدیل شده است. اکس/لینکس (Axe/Lynx) بازار دئودورانت مردانه را در دست دارد و رکسونا (Rexona/Sure) با شعار "هرگز شما را ناامید نمیکند" شناخته میشود. سانسیلک (Sunsilk) نیز یکی از بزرگترین برندهای مراقبت از مو در جهان، به ویژه در بازارهای نوظهور است.
در دسته تغذیه و بستنی، کنور (Knorr) با طیف وسیعی از سوپها، سسها و عصارههای طعمدهنده، در آشپزخانههای سراسر جهان حضور دارد. هلمنز (Hellmann's) نامی مترادف با سس مایونز است و مگنوم (Magnum) به عنوان یک بستنی لوکس و پرطرفدار، بازار بستنیهای پریمیوم را رهبری میکند. والز (Wall's) نیز یک برند نمادین بستنی با حضوری جهانی است.
در دسته مراقبت از خانه، اومو/پرسیل (Omo/Persil) یکی از قدرتمندترین برندهای شوینده لباسشویی در جهان است که با نوآوریهای مداوم در زمینه قدرت پاککنندگی و پایداری، جایگاه خود را حفظ کرده است.
نوآوری و تحقیق و توسعه (R&D)
موفقیت پایدار یونیلیور به شدت به توانایی آن در نوآوری و پاسخگویی به روندهای در حال تغییر مصرفکنندگان بستگی دارد. این شرکت دارای شبکهای از مراکز تحقیق و توسعه در سراسر جهان است که بر روی همه چیز، از علم مواد و بیوتکنولوژی گرفته تا روانشناسی مصرفکننده و بستهبندی پایدار، کار میکنند. پروژههای نوآورانه یونیلیور شامل توسعه فرمولاسیونهای جدید برای کاهش مصرف آب در شویندهها، ایجاد جایگزینهای گیاهی برای گوشت و لبنیات (مانند برند The Vegetarian Butcher)، و طراحی بستهبندیهای قابل بازیافت و زیستتخریبپذیر برای کاهش ضایعات پلاستیکی میشود. این تمرکز بر R&D به یونیلیور اجازه میدهد تا محصولاتی را توسعه دهد که نه تنها نیازهای فعلی، بلکه نیازهای آینده مصرفکنندگان و سیاره زمین را نیز برآورده سازند.
استراتژی خرید و تملک (M&A)
علاوه بر رشد ارگانیک از طریق نوآوری، یونیلیور از استراتژی خرید و تملک برای ورود به بازارهای جدید و تقویت سبد محصولات خود استفاده میکند. در سالهای اخیر، این شرکت بر روی خرید برندهای هدفمند و پررشد در دستههایی مانند زیبایی پریمیوم و سلامت و تندرستی تمرکز کرده است. خریدهایی مانند شرکت محصولات مراقبت از پوست Dermalogica، برند لوازم آرایش Hourglass، و شرکت مکملهای غذایی Olly Nutrition، نمونههایی از این استراتژی هستند. این رویکرد به یونیلیور امکان میدهد تا به سرعت به روندهای جدید بازار دسترسی پیدا کرده و دانش و تخصص برندهای کوچکتر و نوآور را به اکوسیستم جهانی خود اضافه کند.
چالشها و حواشی شرکت یونیلیور
با توجه به اندازه و تأثیرگذاری عظیم یونیلیور، این شرکت همواره زیر ذرهبین رسانهها، سازمانهای غیردولتی و مصرفکنندگان قرار داشته و در طول تاریخ خود با چالشها و حواشی متعددی روبرو بوده است.
پایداری و محیط زیست
یکی از بزرگترین چالشهای زیستمحیطی که یونیلیور با آن مواجه است، موضوع ضایعات پلاستیکی است. به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کالاهای بستهبندی شده در جهان، این شرکت یکی از بزرگترین مصرفکنندگان پلاستیک نیز محسوب میشود. اگرچه یونیلیور تعهدات بلندپروازانهای برای کاهش استفاده از پلاستیک بکر، افزایش استفاده از پلاستیک بازیافتی و اطمینان از قابلیت بازیافت، استفاده مجدد یا کمپوست شدن تمام بستهبندیهای خود تا سال ۲۰۲۵ داده است، اما فعالان محیط زیست همچنان این شرکت را برای تسریع اقدامات و سرمایهگذاری بیشتر در راهحلهای جایگزین مانند سیستمهای پر کردن مجدد (refill) تحت فشار قرار میدهند. اتهام "سبزشویی" (Greenwashing) یکی از انتقاداتی است که گاهی اوقات به این شرکت وارد میشود، مبنی بر اینکه تعهدات عمومی آن با اقدامات عملیاش در مقیاس جهانی کاملاً هماهنگ نیست.
مسائل اجتماعی و زنجیره تأمین
یونیلیور دارای یکی از پیچیدهترین زنجیرههای تأمین در جهان است که شامل میلیونها کشاورز و تأمینکننده کوچک در کشورهای در حال توسعه میشود. این موضوع، شرکت را با چالشهای جدی در زمینه حقوق کارگران و مسائل اجتماعی روبرو میکند.
روغن پالم: استفاده گسترده از روغن پالم، که یک ماده اولیه کلیدی در بسیاری از محصولات یونیلیور است، این شرکت را با انتقاداتی در مورد جنگلزدایی، از بین رفتن زیستگاه اورانگوتانها و نقض حقوق کارگران در مزارع جنوب شرقی آسیا مواجه کرده است. یونیلیور برای مقابله با این مشکل، یکی از پیشگامان استفاده از روغن پالم پایدار تأیید شده (Certified Sustainable Palm Oil) بوده است، اما نظارت بر کل زنجیره تأمین و اطمینان از رعایت کامل استانداردها همچنان یک چالش بزرگ است.
اتهامات مربوط به کار کودکان: در گذشته، گزارشهایی مبنی بر استفاده از کار کودکان در زنجیره تأمین برخی از مواد اولیه یونیلیور، مانند وانیل در ماداگاسکار، منتشر شده است. این شرکت با اجرای برنامههای نظارتی و همکاری با سازمانهای محلی برای مبارزه با این پدیده تلاش میکند، اما ریشهکن کردن این مشکل پیچیده نیازمند اقدامات مستمر و سیستماتیک است.
بازاریابی و تبلیغات
با توجه به گستردگی تبلیغات یونیلیور، برخی از کمپینهای بازاریابی این شرکت در طول سالها جنجالبرانگیز بودهاند.
تبلیغات برند Fair & Lovely: برند کرم روشنکننده پوست Fair & Lovely (که اکنون به Glow & Lovely تغییر نام داده) برای دههها به دلیل ترویج کلیشههای رنگ پوستی و تبعیض نژادی مورد انتقاد شدید قرار داشت. این فشار عمومی در نهایت منجر به تغییر نام و استراتژی بازاریابی این برند شد.
تبلیغات برند Axe/Lynx: کمپینهای تبلیغاتی اولیه برند Axe/Lynx نیز به دلیل نمایش کلیشهای و گاهی تحقیرآمیز از زنان، مورد انتقاد قرار گرفتند و شرکت را مجبور به بازنگری در رویکرد بازاریابی خود کردند.
نتیجهگیری
شرکت یونیلیور پیالسی (Unilever PLC) بسیار بیشتر از یک مجموعه از برندهای آشناست؛ این شرکت یک نیروی شکلدهنده در تاریخ صنعت کالاهای مصرفی، فرهنگ مصرفگرایی و زندگی روزمره میلیاردها انسان است. یونیلیور که از یک ادغام هوشمندانه میان دو کسبوکار پیشگام در حوزههای بهداشت و تغذیه متولد شد، بر پایه نوآوری، برندسازی قدرتمند و درک عمیق از نیازهای مصرفکننده، یک امپراتوری جهانی بنا نهاد. دیدگاه بنیانگذاران آن، به ویژه ویلیام لور، در زمینه مسئولیت اجتماعی و رفاه کارگران، بذری را کاشت که امروزه در تعهد این شرکت به پایداری و کسبوکار هدفمند به بار نشسته است.
امروزه، یونیلیور در یک نقطه عطف مهم قرار دارد. این شرکت باید در دنیایی که با چالشهای عظیمی مانند تغییرات اقلیمی، نابرابری اجتماعی و نیاز به اقتصاد چرخشی روبروست، مسیر خود را پیدا کند. موفقیت آینده یونیلیور نه تنها به توانایی آن در فروش بیشتر صابون و بستنی، بلکه به تواناییاش در رهبری این گذار، حل مشکلات پیچیده زنجیره تأمین، کاهش ردپای زیستمحیطی و الهام بخشیدن به مصرفکنندگان برای انتخابهای پایدارتر بستگی دارد. داستان یونیلیور، داستان تلاقی تجارت و جامعه است و فصول بعدی آن نشان خواهد داد که آیا این ابر شرکت کالاهای مصرفی میتواند به طور واقعی میان سودآوری و خدمت به سیاره زمین و ساکنان آن، تعادل برقرار کند یا خیر.