مقدمه‌ای بر ارز دیجیتال استارک‌نت

آیا می‌دانستید که در ساعات شلوغی شبکه اتریوم، گاهی هزینه کارمزد یک تراکنش ساده از خود مبلغ تراکنش نیز بیشتر می‌شود؟ این پدیده، که ریشه در محدودیت مقیاس‌پذیری (Scalability) بلاکچین اتریوم دارد، یکی از بزرگ‌ترین موانع در مسیر پذیرش گسترده جهان مالی غیرمتمرکز (DeFi) و برنامه‌های کاربردی غیرمتمرکز (DApps) بوده است. نرخ پردازش پایین تراکنش‌ها، در کنار هزینه‌های گس (Gas) سرسام‌آور، اتریوم را با چالشی جدی مواجه کرده است. نسل جدیدی از راهکارهای لایه دوم (Layer 2) پا به عرصه گذاشته‌اند. در میان این نوآوری‌ها، استارک‌نت (StarkNet) به عنوان یک نقش‌آفرین کلیدی، با رویکردی متفاوت و از بنیاد علمی محکم، توجهات بسیاری را به خود جلب کرده است. استارک‌نت نه تنها وعده افزایش تصاعدی مقیاس‌پذیری اتریوم را می‌دهد، بلکه این کار را با حفظ سطح امنیت و تمرکززدایی لایه یک انجام می‌دهد. هدف این فناوری این است که با بهره‌گیری از تئوری‌های ریاضی پیشرفته و توکن بومی STRK، آینده‌ای با مقیاس‌پذیری نامحدود در جهان بلاکچین را محقق سازد.

ارز دیجیتال استارک‌نت چیست؟

استارک‌نت (StarkNet) یک رول‌آپ دانش صفر (Zero-Knowledge Rollup یا ZK-Rollup) غیرمتمرکز، بدون مجوز و مقاوم در برابر سانسور است که به عنوان یک شبکه لایه دوم (Layer 2) بر بستر بلاکچین اتریوم عمل می‌کند. فلسفه اصلی آن این است که به هر برنامه غیرمتمرکزی (dApp) اجازه دهد تا بدون به خطر انداختن امنیت و قابلیت ترکیب‌بندی اتریوم، به مقیاس‌پذیری تقریباً نامحدود دست یابد. در واقع، استارک‌نت مانند یک «بزرگراه پرظرفیت» است که بالای شبکه پرتردد اتریوم ساخته شده و حجم عظیمی از ترافیک (تراکنش‌ها) را خارج از زنجیره اصلی (Off-Chain) پردازش می‌کند و نتیجه نهایی را به صورت یک بسته فشرده و ایمن به لایه یک باز می‌گرداند.

ZK-Rollup و فناوری STARK

تکنولوژی محوری که استارک‌نت بر آن بنا نهاده شده، ZK-Rollup است، اما استارک‌نت به طور خاص از نوعی اثبات رمزنگاری به نام STARKs استفاده می‌کند.

STARKs چیست؟

استارک (STARK) مخفف عبارت استدلال‌های دانشی مقیاس‌پذیر و شفاف (Scalable, Transparent ARguments of Knowledge) است. این یک سیستم اثبات رمزنگاری پیشرفته است که امکان اثبات درستی یک محاسبه یا دسته‌ای از تراکنش‌ها را بدون نیاز به افشای اطلاعات ورودی آن محاسبات (خاصیت دانش صفر / Zero-Knowledge) فراهم می‌کند. مزیت کلیدی اثبات‌های استارک (STARKs) نسبت به سایر اثبات‌های دانش صفر، دو ویژگی مهم است.

مقیاس‌پذیری (Scalability)

زمان لازم برای تأیید اثبات STARK به صورت لگاریتمی با اندازه محاسبات مرتبط است، به این معنی که حتی اگر تعداد تراکنش‌ها صدها برابر شود، زمان تأیید فقط اندکی افزایش می‌یابد. این خاصیت، مقیاس‌پذیری بسیار بالا را تضمین می‌کند.

شفافیت (Transparency)

برخلاف برخی از اثبات‌های دانش صفر (Zero-Knowledge Proof) که نیازمند یک "راه‌اندازی قابل اعتماد" (Trusted Setup) اولیه هستند و ریسک‌های امنیتی ذاتی دارند، STARKs کاملاً شفاف هستند و نیازی به این راه‌اندازی اولیه ندارند، که از نظر امنیتی یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود.

رول‌آپ (Rollup) فشرده‌سازی برای اتریوم

نقش Rollup در استارک‌نت، دسته‌بندی هزاران تراکنش در یک "بلاک" خارج از زنجیره و تولید یک اثبات STARK برای کل این دسته است. این اثبات، تنها چیزی است که به اتریوم ارسال می‌شود. اتریوم فقط این اثبات بسیار کوچک را تأیید می‌کند، نه تک تک تراکنش‌ها را. این فرآیند باعث می‌شود که بار محاسباتی و ذخیره‌سازی روی شبکه اصلی اتریوم به شدت کاهش یابد و در نتیجه، هزینه‌های کارمزد پایین و سرعت تراکنش‌ها بالا رود.

استارک‌نت در مقایسه با رقبای لایه دوم (L2)

در جهان راهکارهای لایه دوم، استارک‌نت رقبای سرسختی چون آربیتروم (Arbitrum) و آپتیمیزم (Optimism) دارد که از مدل Optimistic Rollups استفاده می‌کنند.

Optimistic Rollups

فرض را بر درستی تراکنش‌ها می‌گذارند و یک دوره چالش‌برانگیز (معمولاً 7 روز) تعیین می‌کنند تا اگر کسی به درستی تراکنش‌ها شک داشت، اثبات تقلب (Fraud Proof) ارائه دهد. این امر باعث تأخیر در برداشت دارایی از لایه 2 به لایه 1 می‌شود.

ZK-Rollups (استارک‌نت)

درستی تراکنش‌ها قبل از ارسال به لایه 1 و توسط اثبات‌های رمزنگاری (STARKs) تأیید می‌شود. به همین دلیل، برداشت دارایی‌ها بسیار سریع‌تر است و امنیت رمزنگاری قوی‌تری دارد. استارک‌نت در این زمینه، خود را به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین راه‌حل‌های ZK-Rollup متمایز کرده است.

بنیان‌گذاران ارز دیجیتال استارک‌نت

شبکه استارک‌نت زاده شرکت استارک‌ور (StarkWare Industries) است، یک شرکت فناوری بلاکچین که در سال 2018 تأسیس شد و تمرکز اصلی آن بر توسعه فناوری ZK-Rollup و راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری مبتنی بر STARKs برای اتریوم بوده است. تیم بنیان‌گذار استارک‌ور شامل متخصصان برجسته در زمینه رمزنگاری، علوم کامپیوتر و بلاکچین است که از قوی‌ترین پشتوانه‌های آکادمیک در فضای کریپتو به شمار می‌آیند.

بنیان‌گذاران کلیدی استارک‌ور

استارک‌ور توسط چهار فرد با سوابق علمی و اجرایی درخشان تأسیس شد.

الی بن ساسون (Eli Ben-Sasson)

الی بن ساسون یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در حوزه رمزنگاری و بلاکچین است. او دکترای علوم کامپیوتر خود را در سال ۲۰۰۱ دریافت کرده و یکی از مخترعان اصلی پروتکل‌های STARK (سیستم اثبات دانش صفر برای مقیاس‌پذیری)، FRI (ابزار ریاضی مورد استفاده در STARKs برای تأیید صحت داده‌ها) و Zerocash (پروتکل پیشگامانه حفظ حریم خصوصی) بوده است. او همچنین یکی از اعضای تیم بنیان‌گذار پروژه Zcash (ارز دیجیتال متمرکز بر حریم خصوصی) است. ساسون به عنوان مغز متفکر علمی پشت فناوری STARK، نقش اصلی را در شکل‌گیری بنیادهای نظری و فنی استارک‌نت ایفا کرده است.

اوری کولودنی (Uri Kolodny)

اوری کولودنی یک کارآفرین با سابقه جهانی در راه‌اندازی و مدیریت شرکت‌های فناوری است. او پیش از استارک‌ور، چندین استارتاپ موفق را تأسیس یا در مدیریت آن‌ها نقش داشته است. کولودنی به عنوان مدیرعامل سابق، نقش حیاتی در هدایت استراتژی‌های تجاری، جمع‌آوری سرمایه از بزرگ‌ترین صندوق‌های خطرپذیر و تبدیل تئوری‌های پیچیده رمزنگاری به یک محصول قابل اجرا و پذیرفته‌شده در جهان بلاکچین داشته است.

مایکل ریابزف (Michael Riabzev)

مایکل ریابزف به عنوان متخصص ارشد در زمینه مهندسی و توسعه، به خصوص در زبان‌های برنامه‌نویسی و بهینه‌سازی سیستم‌های محاسباتی، نقش مهمی در پیاده‌سازی کارآمد فناوری STARKs ایفا کرده است. او از معماران اصلی زبان برنامه‌نویسی قاهره (Cairo) است، که زبان اختصاصی شبکه استارک‌نت به شمار می‌آید.

آلساندرو کیزا (Alessandro Chiesa)

آلساندرو کیزا یک متخصص برجسته دیگر در رمزنگاری و عضو تیم علمی استارک‌ور است. او همچنین یکی از بنیان‌گذاران زی‌کش (Zcash) و از همکاران بن ساسون در تحقیقات پیشگامانه در زمینه اثبات‌های دانش صفر بوده است. سوابق آکادمیک و پژوهشی او، به استارک‌ور کمک کرده تا همواره در خط مقدم نوآوری‌های رمزنگاری قرار گیرد.

سرمایه‌گذاران و شرکای استراتژیک

پشتوانه مالی و اعتباری استارک‌نت به اندازه تیم فنی آن قدرتمند است. این پروژه موفق به جذب سرمایه از بزرگ‌ترین و معتبرترین صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر در جهان از جمله سکویا کپیتال (Sequoia Capital)، پارادایم (Paradigm)، پانترا کپیتال (Pantera Capital) و حتی اتریوم فاندیشن (Ethereum Foundation) شده است. این حمایت مالی عظیم، نشان‌دهنده اعتماد قوی جامعه بلاکچین و سرمایه‌گذاران نهادی به پتانسیل بلندمدت و قدرت فنی استارک‌نت است. همچنین، بسیاری از پروژه‌های بزرگ دیفای (DeFi) و ان‌اف‌تی (NFT) از جمله دی‌وای‌دی‌اکس (dYdX) و ایمیوتِبل ایکس (Immutable X) نیز از محصولات استارک‌ور (StarkEx) برای مقیاس‌پذیری استفاده می‌کنند.

کاربردهای ارز دیجیتال استارک‌نت

STRK توکن بومی شبکه استارک‌نت است که نقش یک ستون حیاتی در اکوسیستم این شبکه لایه دوم ایفا می‌کند. این توکن تنها یک دارایی قابل معامله نیست، بلکه یک ابزار چندمنظوره برای تضمین عملکرد، امنیت، و تمرکززدایی شبکه استارک‌نت است. بدون توکن STRK، شبکه استارک‌نت نمی‌تواند به هدف نهایی خود یعنی تبدیل شدن به یک بلاکچین عمومی و کاملاً غیرمتمرکز دست یابد.

پرداخت کارمزد تراکنش‌ها (Gas Fee)

یکی از مهم‌ترین کاربردهای توکن STRK، استفاده از آن برای پرداخت کارمزد گس (Gas Fee) تراکنش‌ها در شبکه استارک‌نت است. به لطف بهره‌گیری از فناوری اثبات‌های استارک (STARKs) که هزاران تراکنش را فشرده می‌کند، هزینه پرداختی نهایی در استارک‌نت به طور قابل توجهی (گاهی تا صدها برابر) کمتر از لایه یک اتریوم است؛ این در حالی است که کاربران شبکه اصلی اتریوم کارمزدهای خود را با اِتِر (ETH) پرداخت می‌کنند. این کاهش چشمگیر هزینه‌ها، انجام تراکنش‌های کوچک و فعالیت‌های روزمره در فضای دیفای را مقرون به صرفه می‌سازد. هرچند شبکه استارک‌نت همچنین امکان پرداخت کارمزد با ETH را فراهم می‌کند، اما با تمرکز بر استفاده از STRK در بلندمدت، تلاش می‌شود تا تقاضا و ارزش ذاتی برای توکن بومی شبکه ایجاد شود و کاربران بیشتری به استفاده از آن ترغیب گردند.

مشارکت در حاکمیت غیرمتمرکز (Governance)

هدف نهایی استارک‌نت، تبدیل شدن به یک شبکه کاملاً غیرمتمرکز و تحت حاکمیت جامعه کاربران است، که توکن STRK ابزار اصلی برای تحقق آن محسوب می‌شود. دارندگان توکن STRK می‌توانند با شرکت در فرآیندهای رأی‌گیری، در تصمیم‌گیری‌های حیاتی شامل به‌روزرسانی‌های فنی، تغییرات پارامترهای شبکه و تخصیص بودجه اکوسیستم نقش داشته باشند. این توزیع گسترده توکن، اصل کلیدی تمرکززدایی تدریجی را تضمین می‌کند و قدرت تصمیم‌گیری را به مرور از تیم بنیان‌گذار (استارک‌ور) به دست جامعه منتقل می‌سازد.

سهام‌گذاری (Staking) و تأمین امنیت شبکه

اگرچه مکانیسم دقیق سهام‌گذاری (Staking) در استارک‌نت در حال تکامل است، اما توکن STRK برای تشویق مشارکت‌کنندگان در تأمین امنیت و کارایی شبکه ضروری است. افرادی که در تولید اثبات‌های استارک (STARK) (اثبات‌کننده‌ها / Provers) و ترتیب‌دهی تراکنش‌ها (مرتب‌کننده‌ها / Sequencers) مشارکت می‌کنند، در ازای کار خود پاداش‌هایی به صورت توکن STRK دریافت می‌کنند تا انگیزه مالی لازم برای حفظ عملکرد سریع، ایمن و صادقانه شبکه فراهم شود. علاوه بر این، در آینده ممکن است این اعتبارسنج‌ها برای انجام وظایف خود نیاز به سهام‌گذاری (Staking) توکن STRK داشته باشند و در صورت انجام هرگونه فعالیت مخرب، بخشی از توکن‌های وثیقه آن‌ها از دست خواهد رفت (از دست رفتن وثیقه / Slashing)، که این مکانیسم امنیتی، پایداری شبکه را تضمین می‌کند.

ویژگی‌های ارز دیجیتال استارک‌نت

استارک‌نت مجموعه‌ای از ویژگی‌های خاص را ارائه می‌دهد که آن را از سایر راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری لایه دوم در جهان متمایز می‌کند. این ویژگی‌ها نه تنها بر مبنای امنیت و سرعت بنا نهاده شده‌اند، بلکه با هدف ایجاد یک محیط توسعه‌دهنده پسند و کارآمد طراحی شده‌اند.

زبان برنامه‌نویسی بومی: Cairo (قاهره)

برخلاف بسیاری از لایه‌های دوم که مستقیماً از ماشین مجازی اتریوم (EVM) و زبان سولیدیتی (Solidity) استفاده می‌کنند، استارک‌نت از یک زبان برنامه‌نویسی اختصاصی به نام قاهره (Cairo) استفاده می‌کند. این زبان به طور خاص برای تولید اثبات‌های استارک (STARK) بهینه شده و به دلیل داشتن قابلیت برنامه‌نویسی کامل (Turing-Complete)، فضای نامحدودی برای ساخت برنامه‌های پیچیده غیرمتمرکز فراهم می‌آورد. همچنین، برای حل مشکل عدم انطباق مستقیم، جامعه استارک‌نت در حال کار روی پروژه‌هایی مانند کاکاروت (Kakarot) هستند که با پیاده‌سازی یک ماشین مجازی اتریوم (EVM) بر روی استارک‌نت، امکان انتقال آسان برنامه‌های نوشته شده با سولیدیتی را فراهم می‌کنند.

امنیت ارث برده از اتریوم

استارک‌نت (StarkNet) یک رول‌آپ دانش صفر (ZK-Rollup) است، به این معنی که امنیت خود را به طور مستقیم از لایه یک اتریوم به ارث می‌برد. این تضمین از طریق دو مکانیسم اصلی محقق می‌شود: اول اینکه، تمام اثبات‌های استارک (STARKs) که در لایه دوم تولید می‌شوند، باید توسط یک قرارداد هوشمند در شبکه اصلی اتریوم تأیید شوند تا اطمینان حاصل شود که هیچ تراکنش نامعتبری وارد زنجیره استارک‌نت نمی‌شود. دوم، از طریق انتشار داده‌ها (Data Availability)، استارک‌نت داده‌های لازم برای بازسازی وضعیت کامل زنجیره را در لایه یک اتریوم منتشر می‌کند. این ویژگی حیاتی تضمین می‌کند که در صورت بروز هر مشکلی در لایه دوم، هر کسی می‌تواند وضعیت شبکه را بازسازی کرده و دارایی‌های خود را بازیابی کند، که این خاصیت، مقاومت در برابر سانسور را نیز تقویت می‌کند.

ترکیب‌پذیری بومی و نامحدود

ترکیب‌پذیری (Composability) به توانایی برنامه‌های غیرمتمرکز برای تعامل و همکاری یکپارچه با یکدیگر اشاره دارد. استارک‌نت این ویژگی را در سطح لایه دوم حفظ کرده است.

تعامل میان قراردادهای هوشمند

برنامه‌های غیرمتمرکز (dApps) مستقر در استارک‌نت می‌توانند به طور بومی و بدون نیاز به پروتکل‌های پیچیده و پرهزینه، با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و یک اکوسیستم مالی و کاربردی یکپارچه ایجاد کنند. این خاصیت، نوآوری را در جهان دیفای و وب 3 (Web3) تسهیل می‌کند.

پل‌سازی آسان (Bridges)

ارتباط بین استارک‌نت و اتریوم از طریق پل‌های رمزنگاری شده بسیار ایمن و آسان است که امکان انتقال دارایی‌ها و اطلاعات بین دو لایه را با کمترین اصطکاک فراهم می‌کند. به دلیل استفاده از ZK-Proofs، سرعت نهایی شدن برداشت‌ها (برخلاف Optimistic Rollups) بسیار سریع‌تر است.

عملکرد ارز دیجیتال استارک‌نت

عملکرد استارک‌نت فراتر از یک راه‌حل مقیاس‌پذیری ساده است؛ این شبکه در حال ایجاد یک اکوسیستم کامل و خودکفا است که معماری فنی آن، نقشی اساسی در کارایی آن ایفا می‌کند. درک معماری و نحوه پردازش تراکنش‌ها برای درک عملکرد واقعی این پروژه ضروری است.

معماری و اجزای کلیدی استارک‌نت

شبکه استارک‌نت از چندین بخش اصلی تشکیل شده که هر کدام وظیفه‌ای حیاتی را بر عهده دارند:

مرتب‌کننده (Sequencer)

مرتب‌کننده وظیفه پذیرش، دریافت و ترتیب‌دهی تراکنش‌ها از کاربران استارک‌نت را بر عهده دارد. این بخش، تراکنش‌ها را در دسته‌های کوچک جمع‌آوری کرده و آماده پردازش می‌کند. در حال حاضر، این بخش تا حدودی متمرکز است اما با گذشت زمان و با استفاده از توکن STRK و حاکمیت، به طور فزاینده‌ای غیرمتمرکز خواهد شد. هدف این است که چندین مرتب‌کننده در شبکه فعالیت کنند تا مقاومت در برابر سانسور افزایش یابد.

اثبات‌کننده (Prover)

اثبات‌کننده (که گاهی اوقات شارپ - SHARP نیز نامیده می‌شود) وظیفه اصلی و مهم تبدیل دسته‌های تراکنش‌ها به اثبات‌های STARK را بر عهده دارد. این اثبات‌ها، گواهی رمزنگاری بر درستی و اعتبار تمام تراکنش‌های موجود در دسته هستند. اثبات‌کننده یک فرآیند محاسباتی سنگین را اجرا می‌کند تا یک اثبات بسیار کوچک و سریع برای تأیید تولید کند.

اعتبارسنج (Verifier)

اعتبارسنج یک قرارداد هوشمند است که در لایه یک اتریوم مستقر شده است. وظیفه آن بسیار ساده اما حیاتی است: تأیید اثبات‌های STARK ارسالی از لایه دوم. اگر اثبات صحیح باشد، قرارداد اعتبارسنج وضعیت جدید استارک‌نت را در زنجیره اتریوم نهایی می‌کند و بلاک جدیدی به شبکه استارک‌نت اضافه می‌شود.

توکنومیک STRK: عرضه و توزیع

توکنومیک (اقتصاد توکنی) STRK برای تضمین پایداری طولانی‌مدت و تمرکززدایی شبکه طراحی شده است. عرضه کل (Total Supply) این توکن ۱۰ میلیارد واحد تعیین شده است که توزیع آن شامل سهم بزرگی برای جامعه (Community)، بخشی برای سرمایه‌گذاران اولیه و تیم اصلی (همراه با دوره قفل‌گذاری طولانی‌مدت برای جلوگیری از فروش ناگهانی)، و همچنین پاداش‌هایی برای مرتب‌کننده‌ها و اثبات‌کننده‌ها است. نکته مهم در این توزیع، برنامه آزادسازی تدریجی توکن‌ها است که مانع از عرضه ناگهانی حجم زیادی از STRK به بازار می‌شود؛ این عامل، یک معیار کلیدی در تحلیل فاندامنتال (تحلیل بنیادی) و پیش‌بینی‌های بلندمدت قیمت محسوب می‌شود.

نتیجه‌گیری

استارک‌نت (StarkNet) فراتر از یک راه‌حل ساده مقیاس‌پذیری است؛ این یک معماری انقلابی است که با تکیه بر فناوری STARKs و زبان بومی Cairo، مشکل مقیاس‌پذیری اتریوم را با کاهش چشمگیر هزینه‌ها و حفظ کامل امنیت لایه یک حل می‌کند. این ساختار ZK-Rollup و توکن STRK (که نقش حیاتی در حاکمیت و تمرکززدایی دارد)، پلتفرم را به بستری ایده‌آل برای نسل بعدی برنامه‌های غیرمتمرکز، از امور مالی (DeFi) و توکن‌های غیرمثلی (NFT) گرفته تا جهان‌های متاورس تبدیل کرده است. در نهایت، با تلاش‌های مداوم برای انطباق با EVM از طریق پروژه‌هایی مانند Kakarot، استارک‌نت به سرعت در حال تثبیت جایگاه خود به عنوان یک زیرساخت حیاتی و غیرقابل جایگزین در جهان وب ۳ است.

سوالات متداول 

تفاوت اصلی استارک‌نت با رول‌آپ‌های آپتیمیستیک (مانند آربیتروم) چیست؟

تفاوت اصلی در روش تأیید و زمان برداشت است. استارک‌نت (ZK-Rollup) صحت تراکنش‌ها را با اثبات‌های ریاضی (STARKs) به صورت آنی تأیید می‌کند، در حالی که رول‌آپ‌های آپتیمیستیک بر فرض صحت و یک دوره چالش ۷ روزه برای اثبات تقلب متکی هستند که منجر به تأخیر طولانی در برداشت می‌شود.

زبان برنامه‌نویسی Cairo چیست و چرا استارک‌نت از Solidity استفاده نمی‌کند؟

قاهره (Cairo) زبان اختصاصی استارک‌نت است که به طور خاص برای تولید اثبات‌های STARK بهینه‌سازی شده است. دلیل عدم استفاده مستقیم از سولیدیتی (Solidity) این است که Cairo می‌تواند اثبات‌های رمزنگاری‌شده را با کارایی و سرعت بسیار بالاتری تولید کند که مستقیماً منجر به کاهش چشمگیر هزینه‌های گس و افزایش مقیاس‌پذیری می‌شود.

مهم‌ترین کاربردهای توکن STRK در شبکه استارک‌نت کدامند؟

توکن STRK سه کاربرد اصلی در شبکه دارد: پرداخت کارمزد تراکنش‌ها در لایه دوم (با هزینه‌ای ناچیز)، مشارکت در حاکمیت (Governance) شبکه برای تصمیم‌گیری‌ها، و سهام‌گذاری برای تضمین امنیت و تمرکززدایی شبکه و پاداش‌دهی به اعتبارسنج‌ها و مرتب‌کننده‌ها.

چالش‌های اصلی پیش روی استارک‌نت در جهان رقابتی لایه دوم چیست؟

بزرگ‌ترین چالش‌های استارک‌نت شامل پیچیدگی فنی و پذیرش توسعه‌دهنده است. زبان اختصاصی قاهره (Cairo) یک سد ورود برای برنامه‌نویسان سولیدیتی (Solidity) ایجاد کرده، هرچند پروژه‌هایی مانند کاکاروت (Kakarot) در حال رفع این مشکل هستند. همچنین، رقابت شدید با دیگر ZK-Rollupها و Optimistic Rollupها نیازمند نوآوری سریع‌تر برای گسترش اکوسیستم است.

چگونه استارک‌نت امنیت لایه یک اتریوم را به ارث می‌برد؟

استارک‌نت امنیت اتریوم را از طریق مکانیسم تأیید اثبات‌ها به ارث می‌برد. تمام اثبات‌های STARK تولید شده در لایه دوم به یک قرارداد هوشمند اعتبارسنج (Verifier) در لایه یک اتریوم ارسال می‌شوند؛ اتریوم تنها در صورتی وضعیت جدید استارک‌نت را می‌پذیرد که اثبات ارسالی از نظر رمزنگاری معتبر باشد، بدین ترتیب، امنیت داده‌ها و محاسبات آن توسط بلاکچین اتریوم تضمین می‌شود.