مقدمه

آیا می‌دانستید که در اوج همه‌گیری جهانی اخیر، یکی از سریع‌ترین و قابل اعتمادترین آزمایش‌های تشخیص کووید-۱۹ (COVID-19)، توسط بازوی تشخیص‌های پزشکی هلدینگ روش (Roche Holding) توسعه داده شد؟ این پاسخ سریع و حیاتی، تنها نمونه‌ای از نفوذ عمیق و نقش محوری این هلدینگ سوئیسی در سلامت عمومی جهان است. هلدینگ روش، نه به عنوان یک شرکت دارویی صرف، بلکه به عنوان تنها شرکت جهانی که توانایی فنی و استراتژیک رهبری همزمان در حوزه‌های داروسازی (Pharmaceuticals) و تشخیص‌های آزمایشگاهی (Diagnostics) را دارد، شناخته می‌شود. این ادغام منحصربه‌فرد، هسته اصلی رویکرد انقلابی این هلدینگ به سمت مراقبت‌های بهداشتی شخصی‌سازی شده (Personalized Healthcare) است.
روش هلدینگ (Roche Holding AG)، یک شرکت مراقبت‌های بهداشتی چندملیتی سوئیسی است که مقر آن در بازل، سوئیس قرار دارد. این هلدینگ با ساختار دوگانه و مکمل خود، دارای یکی از قوی‌ترین خطوط تولید محصولات در زمینه انكولوژی (سرطان‌شناسی)، ایمونولوژی، و علوم اعصاب است. ساختار هلدینگی روش به آن اجازه داده است تا شرکت‌های بیوتکنولوژی پیشگام مانند Genentech و شرکت‌های تشخیص مانند Ventana را تحت چتر خود بیاورد و از کشف نشانگرهای زیستی (Biomarkers) تا توسعه درمان‌های هدفمند (Targeted Therapies)، در تمام مراحل چرخه سلامت بیمار نقش‌آفرینی کند. این مقاله، کاوشی عمیق و جامع است در معرفی هلدینگ روش، تاریخچه بیش از یک قرن آن، بنیانگذاران، مدل کسب‌وکار مبتنی بر تحقیق و توسعه (R&D) با سرمایه‌گذاری بی‌سابقه، و چالش‌های بزرگی که این شرکت عظیم داروسازی در مواجهه با انقضای پتنت‌ها و رقابت بیوسیمیلارها با آن‌ها روبرو است.

 

آشنایی با هلدینگ روش

هلدینگ هوفمان لا روش (Roche Holding AG) به عنوان یک بازیگر کلیدی در صنعت جهانی سلامت، به دلیل تمرکز عمیق بر بیوتکنولوژی و تلفیق داروسازی و تشخیص، از سایر رقبا متمایز است. ماهیت هلدینگی آن، با تمرکز بر مدیریت استراتژیک و مالی شرکت‌های زیرمجموعه، کارایی عملیاتی را تضمین می‌کند.
 

ساختار دوگانه و منحصر به فرد

ساختار عملیاتی هلدینگ روش بر دو ستون اصلی و کاملاً مجزا استوار است که هم‌افزایی (Synergy) استراتژی اصلی آن را تضمین می‌کند.
بخش داروسازی (Pharmaceuticals Division): این بخش مسئول تحقیق، توسعه، تولید و توزیع داروهای تجویزی در سطح جهانی است. این بخش از طریق شرکت‌هایی مانند Genentech (بیوتکنولوژی آمریکا) و Chugai (داروسازی ژاپن) فعالیت می‌کند و بر تولید داروهای بیوتکنولوژیک و آنتی‌بادی‌های مونوکلونال برای درمان بیماری‌های پیچیده تمرکز دارد. هدف اصلی این بخش، توسعه درمان‌های هدفمند با بالاترین میزان اثربخشی است.
بخش تشخیص (Diagnostics Division): این بخش رهبر جهانی در ارائه تجهیزات و معرف‌های تشخیص آزمایشگاهی است و شامل زیرمجموعه‌هایی مانند تشخیص‌های مولکولی (Molecular Diagnostics)، شیمی بالینی (Clinical Chemistry) و پاتولوژی بافتی (Tissue Diagnostics) می‌شود. نقش این بخش، فراهم کردن ابزارهای دقیق برای تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و همچنین تعیین دقیق کاندیدهای درمانی برای داروهای بخش داروسازی است.
 

مدل کسب‌وکار مبتنی بر مراقبت‌های شخصی‌سازی شده (PHC)

استراتژی محوری هلدینگ روش که از ساختار دوگانه آن تغذیه می‌شود، بر مراقبت‌های بهداشتی شخصی‌سازی شده (Personalized Healthcare - PHC) استوار است. این مدل، روش را به یک ارائه‌دهنده راه‌حل (Solution Provider) تبدیل می‌کند، نه فقط یک فروشنده محصول.
هم‌افزایی تشخیص و درمان: هلدینگ روش از طریق بخش تشخیص خود، نشانگرهای زیستی (Biomarkers) را در بیمار شناسایی می‌کند و سپس بخش داروسازی، داروهای هدفمندی را ارائه می‌دهد که منحصراً برای بیمارانی با آن نشانگرهای زیستی خاص طراحی شده‌اند. این رویکرد، نرخ پاسخ به درمان را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
سرمایه‌گذاری در داده‌های سلامت: بخش مهمی از استراتژی PHC، سرمایه‌گذاری در شرکت‌های تحلیل داده‌های سلامت و ژنومیک (مانند Foundation Medicine) است. این امر به هلدینگ امکان می‌دهد تا با استفاده از داده‌های دنیای واقعی (Real-World Data)، فرآیند کشف دارو را تسریع کرده و اثربخشی درمان‌های خود را در جمعیت‌های مختلف بیماران به طور مداوم ارزیابی و بهبود بخشد.
 

تعهد به تحقیق و توسعه به عنوان ستون رشد

هلدینگ هوفمان لا روش به طور مداوم یکی از بالاترین نرخ‌های سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه (R&D) را در میان تمام شرکت‌های داروسازی جهان دارد. این حجم بالای سرمایه‌گذاری (سالانه به میلیاردها فرانک سوئیس می‌رسد) برای موارد زیر ضروری است.
حفظ مزیت بیوتکنولوژیک: سرمایه‌گذاری گسترده در R&D برای کشف و توسعه داروهای مولکولی و بیوتکنولوژیک بسیار پیچیده، که هسته اصلی موفقیت روش هستند، حیاتی است.
مبارزه با انقضای پتنت‌ها: برای جایگزینی درآمدهای از دست رفته ناشی از ورود بیوسیمیلارها (Biosimilars) به بازار، هلدینگ باید به طور مداوم محصولات جدید و نوآورانه را به بازار عرضه کند تا جریان‌های درآمدی جدیدی را ایجاد نماید.

 

تاریخچه هلدینگ روش

تاریخچه هوفمان لا روش، روایتی از دگرگونی است که از یک شرکت کوچک تولید مواد شیمیایی و دارویی، به یک ابرقدرت جهانی در بیوتکنولوژی و هلدینگی با نفوذ جهانی تبدیل شده است.
 

تأسیس و جهانی‌سازی زودهنگام

هلدینگ روش در سال ۱۸۹۶ در بازل، سوئیس، توسط فریتز هوفمن لا روش (Fritz Hoffmann-La Roche) تأسیس شد.
انقلاب در بسته‌بندی دارو: هوفمن لا روش با هدف تولید و توزیع داروهای استاندارد و بسته‌بندی شده با کیفیت ثابت در مقیاس صنعتی، شرکت را تأسیس کرد. این ایده در آن زمان انقلابی بود، زیرا بیشتر داروها به صورت دستی در داروخانه‌ها ترکیب می‌شدند.
گسترش بین‌المللی: فریتز هوفمن بینش روشنی در مورد بازارهای جهانی داشت و بلافاصله پس از تأسیس، دفاتر و کارخانه‌هایی را در اروپا و آمریکا راه‌اندازی کرد، که پایه و اساس ساختار هلدینگی و فعالیت جهانی روش را بنا نهاد. این تمرکز زودهنگام بر بین‌المللی شدن، روش را در دوران جنگ جهانی اول و دوم حفظ کرد.
 

عصر ویتامین‌ها و داروهای آرام‌بخش 

در اواسط قرن بیستم، روش با نوآوری در شیمی آلی و روان‌درمانی، شهرت خود را تثبیت کرد.
تسلط بر ویتامین‌ها: روش اولین تولیدکننده صنعتی و ارزان‌قیمت ویتامین C مصنوعی (ردوکسیون) بود. این موفقیت فنی و تجاری، به روش کمک کرد تا در طول دهه‌های متمادی، رهبر جهانی در تولید ویتامین‌ها برای صنایع غذایی و دارویی باقی بماند.
داروهای روانگردان پرفروش: در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، روش داروهایی مانند ولیوم (Valium) و لیبریوم (Librium) را معرفی کرد که به سرعت به یکی از پرفروش‌ترین داروهای روانگردان تبدیل شدند، اگرچه بعدها حواشی مربوط به وابستگی بیماران به این داروها پیش آمد.
 

تصاحب Genentech و عصر بیوتکنولوژی

مهم‌ترین تحول در تاریخ روش، حرکت قاطع آن به سمت بیوتکنولوژی و تکمیل ساختار هلدینگی فعلی آن با خریدهای بزرگ بود.
خرید سهام Genentech (بیوتکنولوژی): در سال ۱۹۹۰، روش سهام کنترلی شرکت آمریکایی Genentech، یکی از پیشگامان بیوتکنولوژی جهان، را خریداری کرد و در سال ۲۰۰۹ آن را به طور کامل تصاحب نمود. این اقدام، روش را از یک شرکت دارویی سنتی به بزرگترین شرکت بیوتکنولوژی جهان تبدیل کرد و دروازه ورود به داروهای سرطان هدفمند بود.
تأسیس بخش تشخیص: روش با تصاحب‌های کلیدی در حوزه تشخیص‌های آزمایشگاهی (Diagnostics)، مانند شرکت‌های تولیدکننده سیستم‌های شیمی بالینی و آزمایش‌های مولکولی، بخش دوم ساختار هلدینگی خود را تکمیل کرد و زمینه را برای استراتژی PHC فراهم آورد.
رهبری در آنکولوژی: با محصولات Genentech، روش به سرعت به رهبر بی‌رقیب در درمان سرطان تبدیل شد و داروهایی مانند آواستین (Avastin)، هراسپتین (Herceptin) و ریتوکسان (Rituxan) را به بازار عرضه کرد که میلیاردها دلار درآمدزایی برای هلدینگ به همراه داشتند.

 

بنیانگذاران هلدینگ روش

موفقیت پایدار هلدینگ روش نه تنها به بینش بنیان‌گذار آن، بلکه به ساختار مالکیت منحصر به فردی گره خورده است که کنترل بلندمدت و ثبات مدیریتی را برای بیش از یک قرن تضمین کرده است.
 

فریتز هوفمن لا روش (Fritz Hoffmann-La Roche)

فریتز هوفمن لا روش با تأسیس شرکت در سال ۱۸۹۶، اصول اصلی فعالیت هلدینگ روش را بنا نهاد.
استانداردسازی و کیفیت: هدف اصلی او، رفع نیاز بیماران به داروهای با کیفیت ثابت بود. این تعهد به استانداردسازی صنعتی و تضمین کیفیت، همچنان به عنوان یکی از اصول اساسی در بخش‌های داروسازی و تشخیص هلدینگ روش باقی مانده است.
بینش بین‌المللی: درک زودهنگام او از پتانسیل بازار جهانی برای محصولات دارویی، شرکت را از ابتدا به سمت یک ساختار عملیاتی چندملیتی هدایت کرد و انعطاف‌پذیری لازم برای تبدیل شدن به یک هلدینگ بزرگ را فراهم آورد.
 

نقش استراتژیک خانواده‌های سهامدار (Hoffmann و Oeri)

ویژگی برجسته هلدینگ روش، ساختار مالکیت آن است که به طور مؤثر از تصاحب‌های خصمانه جلوگیری می‌کند و ثبات استراتژیک را تضمین می‌کند.
بلوک سهام کنترل‌کننده (Voting Shares): خانواده‌های مؤسس (Hoffmann و Oeri) به طور جمعی بخش بزرگی از سهام حامل حق رأی هلدینگ را در اختیار دارند. این کنترل قاطع، به آن‌ها امکان می‌دهد تا جهت‌گیری استراتژیک بلندمدت شرکت را تعیین کرده و تصمیم‌گیری‌های کلیدی در زمینه R&D و تصاحب‌ها را بدون نگرانی از نوسانات بازار سهام، پیش ببرند.
حاکمیت شرکتی بلندمدت: این ساختار مالکیت قوی، به مدیران هلدینگ روش این امکان را می‌دهد که به جای تمرکز بر سود کوتاه‌مدت سهامداران، بر پروژه‌های تحقیق و توسعه پر ریسک و بلندمدت (مانند درمان آلزایمر یا ژنتیک درمانی) که برای نوآوری‌های عمیق درمانی ضروری هستند، متمرکز بمانند.
 

ساختار حقوقی هلدینگ و مقاومت در برابر تصاحب

روش هولدینگ با طراحی ساختار حقوقی خود، استراتژی مقاومت در برابر خرید توسط رقبای بزرگ را از طریق ترکیبی از سهام با حق رأی متفاوت و بلوک سهام خانوادگی، تضمین کرده است.
سهام حامل حق رأی (Voting Shares) و گواهی سهام غیر حامل حق رأی (Non-Voting Certificates): سهام روش به دو دسته تقسیم می‌شود که این امر به خانواده‌ها اجازه می‌دهد تا با درصد کمتری از مالکیت اقتصادی، همچنان کنترل قاطع بر تصمیمات استراتژیک را در دست داشته باشند. این مدل، یکی از مهم‌ترین ستون‌های ثبات هلدینگ روش محسوب می‌شود.

 

پروژه‌ها و محصولات هلدینگ روش

سبد محصولات هلدینگ روش، ترکیبی از داروهای بیوتکنولوژیک پیشگامانه و فناوری‌های تشخیصی دقیق است که این دو بخش را برای اجرای استراتژی PHC به کار می‌گیرد.
 

داروهای بیوتکنولوژیک و آنکولوژی (Pharmaceuticals)

بخش داروسازی روش، که به طور گسترده در بیوتکنولوژی و آنتی‌بادی‌های مونوکلونال سرمایه‌گذاری کرده، نقش محوری در درمان بیماری‌های پیچیده دارد.
درمان‌های انقلاب‌آفرین سرطان: داروهای پرفروش این هلدینگ مانند هراسپتین (Herceptin)، آواستین (Avastin)، و ریتوکسان (Rituxan)، به دلیل مکانیزم عمل هدفمند، نه تنها درآمدزایی عظیمی برای هلدینگ داشته‌اند، بلکه استاندارد درمان را برای چندین نوع سرطان تغییر داده‌اند. این داروها بر اساس هدف قرار دادن پروتئین‌های خاص سلول‌های سرطانی عمل می‌کنند.
ایمونوتراپی و نسل جدید داروهای سرطان: روش در حال سرمایه‌گذاری سنگین در حوزه ایمونوتراپی سرطان است. داروی تسنتریک (Tecentriq) یکی از محصولات کلیدی در این حوزه است که با فعال‌سازی سیستم ایمنی بدن بیمار برای حمله به تومور، مسیر جدیدی را در درمان سرطان باز کرده است.
پیشگامی در علوم اعصاب: هلدینگ روش در حال تبدیل شدن به یک رهبر در حوزه علوم اعصاب (Neuroscience) است، به ویژه با داروی اُکرووس (Ocrevus) برای درمان مولتیپل اسکلروزیس (MS)، که یکی از موفق‌ترین محصولات این شرکت در سال‌های اخیر بوده است. همچنین، سرمایه‌گذاری‌های عظیمی در درمان‌های نوآورانه برای بیماری آلزایمر انجام داده که بالاترین ریسک R&D را در پی دارند.
 

رهبری جهانی در تشخیص‌های پزشکی (Diagnostics)

بخش تشخیص، به دلیل ارائه راه‌حل‌های سریع، دقیق و در مقیاس بالا، بزرگترین و مهم‌ترین بخش تشخیص در جهان است.
تشخیص‌های مولکولی و ژنومی: این بخش کلیدی شامل شرکت‌هایی مانند Foundation Medicine و فناوری‌های PCR است که در تشخیص دقیق عوامل بیماری‌زا (پاتوژن‌ها) مانند COVID-19 و همچنین در تحلیل نقشه ژنتیکی تومورها برای انتخاب بهترین درمان هدفمند، حیاتی هستند.
سیستم‌های اتوماسیون آزمایشگاهی: هلدینگ روش مجموعه‌ای جامع از سیستم‌های اتوماتیک و روباتیک را برای آزمایشگاه‌های بزرگ بیمارستانی و تجاری ارائه می‌دهد. این سیستم‌ها می‌توانند میلیون‌ها آزمایش شیمی بالینی، ایمونواسی و هماتولوژی را با سرعت و دقت بسیار بالا پردازش کنند، که کارایی سیستم‌های بهداشتی را بهبود می‌بخشد.
 

داده‌ها و هوش مصنوعی در ساختار هلدینگ

روش به طور فزاینده‌ای از موقعیت هلدینگی خود برای یکپارچه‌سازی فناوری‌های دیجیتال در سراسر زیرمجموعه‌هایش استفاده می‌کند.
یکپارچه‌سازی داده‌های سلامت: با استفاده از توانمندی‌های شرکت‌هایی مانند Foundation Medicine، روش می‌تواند داده‌های ژنومیک را با داده‌های بالینی و تشخیصی ترکیب کند. این تجمیع داده‌ها، پایه‌ای برای توسعه نسل بعدی داروهای هدفمند و ابزارهای تشخیصی دقیق مبتنی بر هوش مصنوعی (AI) است.
بهینه‌سازی R&D: الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تحلیل سریع‌تر داده‌های کارآزمایی بالینی، پیش‌بینی پاسخ بیمار به دارو و شناسایی مولکول‌های کاندید جدید مورد استفاده قرار می‌گیرند که این امر به طور قابل توجهی هزینه و زمان فرآیند R&D را در هلدینگ کاهش می‌دهد.

 

چالش‌ها و حواشی هلدینگ روش

با وجود ثبات و نوآوری، هلدینگ روش با چالش‌های اساسی مالی، حقوقی و اخلاقی روبه‌رو است که نیازمند مدیریت استراتژیک هوشمندانه است.
 

انقضای پتنت‌ها و رقابت بیوسیمیلارها

بزرگترین چالش مالی هلدینگ روش، پدیده انقضای پتنت داروهای بیولوژیک پرفروش آن است که آن را در معرض رقابت مستقیم بیوسیمیلارها قرار می‌دهد.
افت درآمد آنکولوژی: داروهای اصلی سرطان روش، مانند هراسپتین و آواستین، با ورود بیوسیمیلارهای ارزان‌تر در بازارهای کلیدی (به ویژه اروپا و آمریکا) مواجه شده‌اند. این امر به کاهش میلیاردها فرانک درآمد و نیاز به جایگزینی سریع این جریان‌های مالی از طریق محصولات جدید منجر شده است.
استراتژی "محافظت و نوآوری": برای مقابله با این چالش، روش استراتژی دوگانه‌ای را دنبال می‌کند .
توسعه فرمولاسیون‌های بهبودیافته یا روش‌های جدید تحویل دارو (مانند نسخه‌های زیرپوستی) برای حفظ مشتریان قدیمی
تسریع در معرفی داروهای کاملاً جدید و نوآورانه (مانند درمان‌های ایمونوتراپی و علوم اعصاب) که پتنت‌های قوی و طولانی‌مدتی دارند.
 

ریسک‌های مالی R&D و شکست در کارآزمایی‌های بالینی

ماهیت R&D در بیوتکنولوژی بسیار پر ریسک است و شکست پروژه‌های بزرگ می‌تواند هزینه‌های سنگینی را بر هلدینگ تحمیل کند.
ریسک درمان آلزایمر: هلدینگ روش سرمایه‌گذاری‌های سنگینی در تلاش برای کشف درمان برای بیماری‌های عصبی پیچیده مانند آلزایمر انجام داده است. با توجه به نرخ شکست بسیار بالا در این حوزه، هر شکست در کارآزمایی‌های فاز ۳، می‌تواند منجر به هزینه‌های هنگفت و ناامیدی بازار سهام شود.
هزینه بالای توسعه داروهای بیولوژیک: توسعه داروهای بیوتکنولوژیک، به دلیل پیچیدگی‌های ساخت و فرآیندهای تأیید، بسیار گران‌تر و طولانی‌تر از داروهای شیمیایی سنتی است. هلدینگ باید اطمینان حاصل کند که قیمت‌گذاری و بازارپسندی داروهای نهایی، این هزینه‌های سنگین را توجیه کند.
 

مسائل اخلاقی و حواشی قیمت‌گذاری و دسترسی

به دلیل تولید داروهای حیاتی و نجات‌بخش، هلدینگ روش همواره تحت فشار اخلاقی و عمومی مربوط به قیمت‌گذاری است.
انتقادات قیمت‌گذاری داروهای سرطان: داروهای سرطان روش، به دلیل اثربخشی بالا، اغلب قیمت‌های بالایی دارند. این امر منجر به انتقادات عمومی و سیاسی گسترده‌ای در مورد دسترسی به درمان‌های نجات‌بخش، به ویژه در سیستم‌های بهداشتی دولتی یا کشورهای کم درآمد، شده است.
مسئولیت جهانی در پاندمی‌ها: در طول پاندمی‌های گذشته، مانند آنفولانزای خوکی (H1N1) با داروی تامیفلو (Tamiflu) و کووید ۱۹ با تست‌های تشخیصی، هلدینگ روش تحت نظارت دقیق جهانی در مورد تولید، توزیع و قیمت‌گذاری منصفانه این محصولات حیاتی قرار گرفت.

 

نتیجه گیری

هلدینگ Roche Holding AG با ساختار دوگانه و منحصر به فرد خود در داروسازی و تشخیص‌های پزشکی، نه تنها یک بازیگر اصلی، بلکه معمار اصلی رویکرد انقلابی مراقبت‌های بهداشتی شخصی‌سازی شده (PHC) است. این هلدینگ با سرمایه‌گذاری‌های بی‌سابقه در تحقیق و توسعه (R&D) و تملک شرکت‌های پیشگامی مانند Genentech، رهبری خود را در حوزه آنکولوژی، ایمونوتراپی و علوم اعصاب تثبیت کرده است. ساختار مالکیت قوی خانوادگی، ثبات استراتژیک بلندمدت هلدینگ را در مواجهه با فشارهای بازار تضمین می‌کند.
برای حفظ این موقعیت پیشرو، هلدینگ روش باید با موفقیت بر چالش‌های مالی ناشی از انقضای پتنت‌ها و ورود بیوسیمیلارها فائق آید و جریان‌های درآمدی جدیدی را از طریق نسل بعدی محصولات نوآورانه در حوزه‌های پر ریسک مانند آلزایمر ایجاد کند. ادغام عمیق‌تر هوش مصنوعی و داده‌های ژنومی در ساختار هلدینگ، و همچنین پاسخگویی مسئولانه به مطالبات جهانی در خصوص دسترسی و قیمت‌گذاری عادلانه داروهای حیاتی، کلید تضمین نقش روش به عنوان یک رهبر در حوزه سلامت جهانی برای دهه‌های آینده خواهد بود.