مقدمه 

iOS 9 که در سپتامبر ۲۰۱۵ منتشر شد، یک سال پس از نوآوری‌های ساختاری iOS 8 (مانند Continuity و Apple Pay) عرضه گردید. شعار اصلی این نسخه، «بهبودهای اساسی (Under the Hood)» بود. اپل در این نسخه، تمرکز خود را بر روی سه محور اصلی: هوشمندی (Intelligence)، چندوظیفگی (Multitasking) و بهینه‌سازی (Optimization) قرار داد.
مهم‌ترین تغییر در زیرساخت نرم‌افزاری، معرفی قابلیت‌های پیش‌بینی و هوش فعال (Proactive) بود. این ویژگی، سیستم عامل را به یک دستیار هوشمند تبدیل کرد که تلاش می‌کرد قبل از اینکه کاربر درخواست کند، نیازهای او را پیش‌بینی کند، و این امر سیری (Siri) را از یک ابزار صرفاً پاسخ‌دهنده به یک دستیار فعال ارتقا داد.
در بخش بهره‌وری، iOS 9 بالاخره قابلیت‌های چندوظیفگی حقیقی (True Multitasking) مانند Split View و Picture in Picture را برای آی‌پد معرفی کرد و این دستگاه را به یک ابزار جدی‌تر برای کار تبدیل نمود. از سوی دیگر، این نسخه یک «عذرخواهی زیرپوستی» از کاربران دستگاه‌های قدیمی‌تر و ۱۶ گیگابایتی بود؛ اپل حجم نصب به‌روزرسانی را به طرز چشمگیری کاهش داد و بهبودهای عملکردی قابل توجهی را برای سخت‌افزارهای قدیمی‌تر ارائه داد تا به انتقادات از iOS 8 پاسخ دهد.

 

ویژگی‌ها و قابلیت‌های iOS 9

iOS 9 با مجموعه‌ای از ویژگی‌های اصلی و بنیادین عرضه شد که دستگاه‌های اپل را هوشمندتر، کارآمدتر و چندمنظوره‌تر ساخت.
 

هوش فعال (Proactive) و ارتقاء سیری

هوش فعال، نقطه کانونی iOS 9 بود. این قابلیت، دستگاه را قادر می‌ساخت تا از عادت‌ها و زمان‌بندی‌های کاربر بیاموزد.
پیش‌بینی‌های مبتنی بر زمان و مکان: مثلاً، اگر کاربر هر روز صبح در ساعت مشخصی برنامه Apple News را باز می‌کرد، سیستم عامل این برنامه را پیش از آن ساعت در صفحه Spotlight پیشنهاد می‌داد.
پیشنهادات هدفمند: سیستم عامل بر اساس اتصال هدفون یا قرار دادن دستگاه در خودرو، به طور خودکار برنامه پخش موسیقی یا کتاب صوتی مناسب را پیشنهاد می‌داد.
جستجوی عمیق‌تر (Deep Linking): قابلیت جستجوی Spotlight به طور چشمگیری گسترش یافت و می‌توانست نتایج مرتبط را نه تنها از برنامه‌های اپل، بلکه از درون برنامه‌های شخص ثالث (معروف به Deep Linking) نیز بازیابی کند.
سیری قدرتمندتر: سیری حالا می‌توانست تصاویر یا ویدئوهای ذخیره شده را بر اساس زمان یا مکان جستجو کند (مانند "عکس‌های سه‌شنبه هفته پیش در پاریس") و به جای استفاده از موتور جستجوی Bing، از موتور جستجوی خود اپل برای ارائه‌ی نتایج دقیق‌تر استفاده کند.
 

چندوظیفگی حقیقی در iPad

قابلیت‌های چندوظیفگی در iOS 9، بزرگترین ارتقاء بهره‌وری برای آی‌پد در سال‌های اخیر بود و استفاده از آن را متحول کرد.
Split View: برای اولین بار، کاربران می‌توانستند دو برنامه را همزمان در کنار یکدیگر باز کنند و اندازه‌ی نمایش هر یک را تنظیم کنند. این ویژگی برای مدل‌های جدید آی‌پد (iPad Air 2 به بعد) که قدرت سخت‌افزاری کافی داشتند، ارائه شد.
Slide Over: این امکان به کاربران اجازه می‌داد یک برنامه دوم را به صورت موقت و در یک ستون کناری، روی برنامه اصلی بکشند و پس از استفاده، آن را کنار بزنند.
Picture in Picture (تصویر در تصویر): کاربران می‌توانستند در حین استفاده از برنامه‌های دیگر، یک پنجره ویدئویی کوچک را در گوشه‌ای از صفحه نگه دارند و اندازه آن را تغییر دهند.
 

برنامه News (اخبار) و Wallet (کیف پول)

News: اپل برنامه جدید News را جایگزین Newsstand کرد. این برنامه یک فید شخصی‌سازی شده از محتوا و اخبار را از منابع مورد علاقه کاربر جمع‌آوری می‌کرد و با طراحی زیبا و کاربری آسان، با برنامه‌های رقیب رقابت می‌کرد.
Wallet: برنامه قدیمی Passbook به Wallet تغییر نام داد تا علاوه بر کارت‌های پرواز و کوپن‌ها، از کارت‌های اعتباری Apple Pay نیز پشتیبانی کند و به یک مرکز مالی و شناسایی دیجیتال تبدیل شود.
 

بهبودهای کیبورد و iCloud Drive

QuickType (در iPad): در آی‌پد، QuickType با میانبرهای ویرایش جدید (مانند Cut/Copy/Paste) و همچنین تبدیل صفحه‌کلید به یک Trackpad مجازی (با کشیدن دو انگشت روی آن) برای جابجایی دقیق‌تر مکان‌نما، ارتقاء یافت.
iCloud Drive App: برای اولین بار، یک برنامه مستقل به نام iCloud Drive در صفحه اصلی ظاهر شد که به کاربران اجازه می‌داد مستقیماً به فایل‌های ذخیره شده خود در فضای ابری اپل دسترسی داشته باشند و آن‌ها را مدیریت کنند.

 

تغییرات در طراحی و رابط کاربری iOS 9

iOS 9 تغییرات بصری زیادی نسبت به iOS 8 نداشت، اما بهینه‌سازی‌هایی در فونت، رابط جستجو و تعاملات بهره‌وری ایجاد کرد.
 

فونت جدید و شفافیت بصری

San Francisco Font: اپل فونت سیستمی را از Helvetica Neue (که در iOS 7 معرفی شده بود) به San Francisco تغییر داد. این فونت جدید که توسط اپل طراحی شده بود، به طور خاص برای خوانایی بهتر در نمایشگرهای دیجیتال (از جمله Apple Watch) توسعه یافته بود و وضوح بصری بیشتری را در اندازه‌های مختلف به ارمغان آورد.
رابط جستجوی Spotlight: صفحه جستجوی Spotlight به طور کامل بازطراحی شد. این صفحه حالا در سمت چپ صفحه اصلی قرار گرفت و نتایج Proactive را به طور برجسته‌تری نمایش می‌داد. همچنین، رابط کاربری سیری نیز با یک ویژوال جدید و رنگارنگ به‌روزرسانی شد.
 

بازطراحی Multitasking View

رابط Multitasking (چندوظیفگی) با دو بار فشار دادن دکمه Home کاملاً تغییر کرد. به جای کارت‌های افقی و تخت، کارت‌های پیش‌نمایش برنامه‌ها به صورت عمودی (Overlapping) نمایش داده شدند تا پیمایش بین برنامه‌ها بصری‌تر و سریع‌تر انجام شود. این طراحی، همچنین ردیف مخاطبین اخیر که در iOS 8 اضافه شده بود را حذف کرد و صفحه را تنها به برنامه‌ها اختصاص داد.
 

بهبودهای برنامه‌های بومی

Notes (یادداشت‌ها): برنامه Notes به طور چشمگیری ارتقا یافت و شامل قابلیت‌های جدیدی مانند چک‌لیست‌ها، نقاشی با انگشت و افزودن عکس‌ها و ویدئوها شد.
Maps (نقشه): قابلیت Transit (حمل و نقل عمومی) برای اولین بار به صورت بومی به Maps اپل اضافه شد که مسیرهای اتوبوس، قطار، مترو و سایر وسایل نقلیه عمومی را در شهرهای بزرگ ارائه می‌داد.
تنظیمات باتری پیشرفته: منوی تنظیمات باتری حالا دارای قابلیت Low Power Mode (حالت کم مصرف) بود که با کاهش عملکرد، دریافت ایمیل در پس‌زمینه و جلوه‌های بصری، عمر باتری را تا ۳ ساعت افزایش می‌داد.

 

عملکرد و بهینه‌سازی iOS 9

iOS 9 یک به‌روزرسانی حیاتی برای بهبود ثبات و عملکرد، به ویژه در پاسخ به انتقادات از عملکرد ضعیف iOS 8 بر روی دستگاه‌های قدیمی‌تربود.
 

بهینه‌سازی مصرف انرژی و باتری

Low Power Mode: این ویژگی (که در بخش طراحی هم به آن اشاره شد) برای اولین بار به عنوان یک راهکار دستی برای افزایش عمر باتری معرفی شد. فعال‌سازی این حالت، به طور خودکار سرعت پردازنده را کاهش می‌داد، Background App Refresh را متوقف می‌کرد و جلوه‌های بصری را محدود می‌نمود.
افزایش عمر باتری در حالت عادی: اپل ادعا کرد که به لطف بهینه‌سازی‌های زیربنایی، iOS 9 به تنهایی می‌تواند عمر باتری را در حالت استفاده عادی تا یک ساعت افزایش دهد.
 

کاهش حجم نصب و پشتیبانی از دستگاه‌های قدیمی

کاهش فضای مورد نیاز: بزرگترین پیشرفت عملی، کاهش حجم نصب Over-the-Air از بیش از ۴.۵ گیگابایت در iOS 8 به حدود ۱.۳ گیگابایت در iOS 9 بود. این اقدام، یک نجات‌دهنده برای کاربران دستگاه‌های ۱۶ گیگابایتی بود.
تکنولوژی App Thinning: اپل قابلیت‌هایی چون App Thinning، Slicing و Bitcode را معرفی کرد. این تکنولوژی‌ها تضمین می‌کردند که کاربران تنها کدهای برنامه‌ای را دانلود کنند که برای مدل خاص دستگاه آن‌ها (مثلاً آیفون ۶ در مقابل آیفون ۶ پلاس) مورد نیاز است، و حجم دانلود برنامه‌ها را به حداقل رساند.
پشتیبانی وسیع: iOS 9 از تمامی دستگاه‌هایی که iOS 8 را اجرا می‌کردند، از جمله iPhone 4S، پشتیبانی کرد. این نشان‌دهنده تعهد اپل به بهبود عملکرد در سخت‌افزار قدیمی بود.
 

پاسخگویی و فریم‌ریت (Framerate)

بهینه‌سازی‌های سیستم، به ویژه در فریم‌ریت و پاسخگویی رابط کاربری، منجر به تجربه‌ای روان‌تر در باز کردن برنامه‌ها و حرکت در رابط کاربری شد، به طوری که کاربران قدیمی‌ترین دستگاه‌های پشتیبانی شده نیز بهبودهای عملکردی را احساس کردند. اپل تلاش کرد تا انیمیشن‌ها و تعاملات سیستمی را به ۶۰ فریم در ثانیه (60 FPS) نزدیک کند.

 

امنیت و حریم خصوصی iOS 9

iOS 9 تعهد اپل به حریم خصوصی را با تقویت رمزنگاری و افزودن لایه‌های حفاظتی بیشتر، به ویژه در زمینه‌ی هوش فعال، ادامه داد.
 

افزایش رمزنگاری و گذرواژه‌های قوی‌تر

گذرواژه‌های ۶ رقمی: اپل به طور پیش‌فرض، طول گذرواژه مورد نیاز برای باز کردن قفل دستگاه‌های پشتیبانی شده با Touch ID را از ۴ رقم به ۶ رقم افزایش داد. این تغییر، تعداد ترکیبات ممکن را از ۱۰۰۰۰ به ۱ میلیون افزایش داد و امنیت دستگاه‌ها را به طور چشمگیری بالا برد.
فعال‌سازی پیش‌فرض تأیید هویت دو مرحله‌ای: اپل تأیید هویت دو مرحله‌ای (Two-Factor Authentication) را برای بسیاری از کاربران iCloud اجباری یا تسهیل کرد تا امنیت حساب‌های کاربری را تقویت کند.
 

حفاظت از هوش فعال (Proactive)

اپل در توضیح ویژگی‌های هوش فعال، تأکید کرد که تمامی پردازش‌های مربوط به یادگیری ماشین و پیش‌بینی‌ها، به صورت محلی و بر روی خود دستگاه (On-Device) انجام می‌شود. این به معنای آن بود که داده‌های شخصی کاربر (مانند عادت‌ها و مخاطبین) هرگز به سرورهای اپل منتقل نمی‌شدند تا حریم خصوصی در برابر تحلیل و استخراج داده‌ها حفظ شود.
 

App Transport Security (ATS)

یکی از مهم‌ترین تغییرات امنیتی برای توسعه‌دهندگان، معرفی App Transport Security (ATS) بود. این ویژگی، برنامه‌ها را ملزم می‌کرد تا برای برقراری ارتباط با سرورهای خارجی، حتماً از اتصالات امن HTTPS استفاده کنند. هدف از ATS، محافظت از داده‌های کاربر در برابر حملات شنود (Man-in-the-Middle) و ارتقای امنیت در کل اکوسیستم اپلیکیشن‌ها بود.

 

رفع باگ و مشکلات نسخه قبلی

iOS 9 بسیاری از مشکلات و باگ‌های باقی‌مانده از نسخه‌های 8.x را مرتفع کرد، اما هدف اصلی، بهبود عملکرد در دستگاه‌های قدیمی بود.
 

رفع مشکلات Wi-Fi و اتصال

یکی از انتقادات مکرر در iOS 8، مربوط به پایداری اتصال Wi-Fi و Bluetooth بود. iOS 9 با بهینه‌سازی پروتکل‌های شبکه، پایداری اتصالات بی‌سیم را به طور قابل توجهی بهبود بخشید و مشکلات قطع و وصل شدن تصادفی Wi-Fi را کاهش داد.
 

حل مشکلات جهت‌یابی نمایش (Rotation)

برخی از کاربران آی‌پد و آیفون ۶ پلاس در iOS 8 با مشکلاتی در جهت‌یابی نمایش (Rotation) مواجه بودند که منجر به قفل شدن نمایشگر در حالت افقی یا عمودی می‌شد. iOS 9 این مشکلات مدیریت جهت‌یابی را رفع کرد و پاسخگویی سیستم را در هنگام چرخش دستگاه بهبود بخشید.
 

رفع باگ‌های iCloud Drive

در iOS 8، برنامه iCloud Drive گاهی اوقات با مشکلات همگام‌سازی و دسترسی به فایل مواجه می‌شد. iOS 9 با معرفی برنامه مستقل iCloud Drive، نه تنها دسترسی را آسان کرد، بلکه ثبات و قابلیت اطمینان سیستم همگام‌سازی را نیز افزایش داد.

 

چالش‌ها و انتقادات وارده به iOS 9

با وجود تمرکز بر ثبات، iOS 9 نیز در اوایل عرضه با مشکلاتی روبرو شد.
 

مشکلات فعال‌سازی (Activation Lock) در شروع عرضه

در ساعات اولیه پس از انتشار، تعداد زیادی از کاربران با مشکل فعال‌سازی (Activation Failure) مواجه شدند. سرورهای اپل به دلیل حجم بالای درخواست‌ها از کار افتادند و بسیاری از کاربران نمی‌توانستند به‌روزرسانی را تکمیل کنند یا دستگاه خود را راه‌اندازی کنند. این مشکل، بار دیگر، حجم عظیم کاربران جهانی اپل را برای به‌روزرسانی‌های همزمان، به چالش کشید.
 

مشکلات باگ‌های جزئی در اوایل عرضه

همانند هر نسخه جدیدی، کاربران iOS 9 نیز با باگ‌های جزئی مواجه شدند. از جمله این موارد می‌توان به بروزرسانی زنده (Live Updating) در برخی ویجت‌ها، مشکلات کاربری صفحه‌کلید در حالت افقی در آی‌پد در هنگام استفاده از Split View و مشکلات ناهماهنگی در صدا در هنگام استفاده از Picture in Picture اشاره کرد. اپل این مشکلات را در به‌روزرسانی‌های سریع ۸.۰.۱ و ۸.۰.۲ مرتفع ساخت.
 

انتقاد از محدودیت‌های چندوظیفگی iPad

در حالی که Split View یک پیشرفت بزرگ بود، اما انتقاداتی وجود داشت مبنی بر اینکه اپل این ویژگی را تنها برای جدیدترین و قدرتمندترین دستگاه‌های آی‌پد (مانند iPad Air 2 و iPad Pro) محدود کرده است. این امر، کاربران مدل‌های کمی قدیمی‌تر را که همچنان دستگاه‌های قدرتمندی داشتند، از این قابلیت مهم بهره‌وری محروم کرد و انتقادات در مورد انحصار ویژگی‌ها بر اساس مدل دستگاه را دوباره مطرح ساخت.

 

نتیجه‌گیری

iOS 9 به عنوان یک نسخه ثبات‌دهنده، هوشمندسازی و بهبود بهره‌وری در تاریخ iOS ماندگار شد. تمرکز اپل بر روی بهینه‌سازی عمیق (کاهش حجم نصب، افزایش عمر باتری) یک پیام عذرخواهی و تعهد برای کاربران دستگاه‌های قدیمی‌تر بود. معرفی Proactive، تعریف سیری و کل سیستم عامل را از یک دستگاه واکنشی به یک دستیار پیش‌بینی‌کننده تغییر داد. در کنار این‌ها، قابلیت‌های Multitasking برای آی‌پد، این دستگاه را به یک ابزار جدی‌تر و کاربردی‌تر برای محیط کار و آموزش تبدیل کرد. در نهایت، با وجود مشکلات اولیه فعال‌سازی، iOS 9 یک به‌روزرسانی ضروری بود که پلتفرم را برای سال‌ها نوآوری بعدی در حوزه هوش مصنوعی و سخت‌افزار (مانند آیفون‌های بدون دکمه Home) آماده ساخت.