مقدمه

در ژوئن ۲۰۲۱، یک میم اینترنتی ساده به نام دوج (Doge) که تصویری از سگ شیبا اینو بود، به صورت یک توکن غیرمثلی (NFT) به قیمت ۴ میلیون دلار فروخته شد. این رقم نجومی، بلافاصله آن را از دسترس ۹۹.۹ درصد سرمایه‌گذاران خرد خارج کرد. تنها چند ماه بعد، خریدار این اثر، گروه غیرمتمرکز (PleasrDAO)، تصمیم گرفت تا این توکن غیرمثلی را به ۱۷ میلیارد سهم کوچک تقسیم کند و هر سهم را با قیمتی کمتر از یک دلار به فروش برساند. این فرآیند، نه تنها ارزش بازار (Market Cap) آن NFT را به بیش از ۲۲۵ میلیون دلار رساند، بلکه به هزاران نفر اجازه داد تا برای اولین بار مالکیت کسری NFT را تجربه کنند. این داستان، جوهره‌ی تحول‌آفرین مفهوم NFT تقسیم شده (Fractional NFT) را به بهترین شکل ممکن نشان می‌دهد. NFT تقسیم شده که با عنوان اختصاری FNFT شناخته می‌شود، پاسخی مستقیم به لوکس بودن و عدم نقدینگی دارایی‌های دیجیتالی با ارزش بالا است. این نوآوری، محدودیت تقسیم‌ناپذیری ذاتی توکن‌های غیرمثلی را از بین برده و دریچه‌ای جدید به روی سرمایه‌گذاری خرد در NFT گشوده است.

ان‌اف‌تی تقسیم شده چیست؟

ان‌اف‌تی تقسیم شده یا Fractional NFT (FNFT)، فرآیندی است که طی آن، یک توکن غیرمثلی (NFT) اصلی و واحد، به تعداد زیادی توکن قابل تعویض (Fungible Tokens) تقسیم می‌شود. این توکن‌های کوچک‌تر، عموماً بر اساس استاندارد ERC-20 ایجاد شده و نماینده مالکیت کسری NFT اصلی در یک قرارداد هوشمند هستند. به عبارت ساده‌تر، هر سهم کوچک، یک FNFT است که خریدار آن، مالک نسبتی از آن دارایی منحصر به فرد می‌شود. این روش، ماهیت اصلی NFT را که غیرقابل تقسیم بودن است، از لحاظ فنی دور می‌زند تا به اهداف اقتصادی بزرگتری دست یابد و بازار توکن غیرمثلی را به سطحی جدید از کارایی اقتصادی ارتقا دهد.

تعریف فنی و مکانیسم قفل‌گذاری

در سطح فنی، فرآیند تقسیم NFT با استفاده از یک قرارداد هوشمند خزانه (Vault Smart Contract) انجام می‌شود. مالک توکن غیرمثلی اصلی (مانند یک توکن ERC-721)، آن را به این خزانه دیجیتال ارسال و در آن قفل می‌کند. پس از قفل شدن NFT، قرارداد هوشمند به طور خودکار تعداد مشخصی توکن جدید و قابل تعویض (معمولاً توکن ERC-20) مینت می‌کند که نمایانگر سهم‌های مالکیتی NFT اصلی هستند. این توکن‌های ERC-20 همان توکن‌های FNFT هستند. خزانه، بخش اصلی پروتکل‌های FNFT است که NFT اصلی را تا زمانی که فرآیند یکپارچه‌سازی (Defragmentation) یا بازخرید کامل انجام نشود، به امانت نگه می‌دارد. این شفافیت و اتکا به کد، ریسک‌های مربوط به اعتماد به واسطه‌ها را به طور کامل از بین برده و مالکیت کسری NFT را کاملاً غیرمتمرکز می‌سازد.

تولد مالکیت جمعی و دموکراتیزه شدن بازار

پیش از ظهور FNFT، مالکیت یک NFT انحصاری بود و تنها یک آدرس کیف پول می‌توانست آن را در اختیار داشته باشد. این انحصار در مورد آثار هنری گران‌قیمت یا آیتم‌های بازی کمیاب، یک مانع مالی بزرگ برای سرمایه‌گذاران خرد ایجاد می‌کرد. NFT تقسیم شده این معادله را به طور کامل تغییر داد و مفهوم مالکیت جمعی NFT را متولد کرد. اکنون، گروهی از سرمایه‌گذاران می‌توانند با هم یک اثر هنری با ارزش را خریداری کنند و هر کدام سهمی متناسب با میزان سرمایه‌گذاری خود در قالب توکن FNFT در اختیار داشته باشند. این مدل اشتراکی، نه تنها موانع مالی را از میان برمی‌دارد، بلکه به یک نیروی محرکه قوی برای ظهور DAO (سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز) تبدیل شده است که هدفشان خرید و مدیریت مشترک مجموعه‌های NFT با ارزش است. این دسترسی همگانی، باعث افزایش جذابیت و پایداری بازار توکن غیرمثلی می‌شود.

مزایای اصلی ان‌اف‌تی تقسیم شده

محبوبیت روزافزون NFT تقسیم شده به واسطه مزایای اقتصادی و بازاری مهمی است که برای اکوسیستم توکن غیرمثلی به ارمغان می‌آورد و تنها محدود به خریداران خرد نیست.

افزایش شدید نقدینگی و کشف قیمت

یکی از بزرگترین مشکلات بازار NFT سنتی، کمبود نقدینگی است، زیرا توکن غیرمثلی به دلیل یکتا بودن، تنها زمانی قابل فروش است که یک خریدار مشخص با قیمت مورد نظر فروشنده پیدا شود که این امر اغلب زمان‌بر و دشوار است. FNFT این مشکل را به طور ریشه‌ای حل می‌کند. با تقسیم NFT به هزاران توکن ERC-20، این سهم‌ها می‌توانند به صورت آنی در استخرهای نقدینگی DEXها (صرافی‌های غیرمتمرکز) معامله شوند، که این بدان معناست که یک فروشنده سهم کوچک، دیگر نیازی به یافتن یک خریدار بزرگ برای کل NFT ندارد. علاوه بر این، تقسیم کردن یک توکن غیرمثلی، فرآیند کشف قیمت (Price Discovery) را شفاف‌تر می‌کند، چرا که قیمت بازار آزاد توکن‌های ERC-20 مرتبط با NFT، به طور لحظه‌ای قیمت کل NFT اصلی را بر اساس عرضه و تقاضا مشخص می‌کند و این امر، قیمت‌گذاری NFT را از حالت ذهنی به یک ارزش بازار اثبات‌پذیر تبدیل می‌کند.

کاهش موانع ورود و توزیع ریسک

مالکیت کسری NFT قوی‌ترین ابزار برای تحقق سرمایه‌گذاری خرد در NFT است و موانع مالی را از بین می‌برد.

دسترسی همگانی

یک NFT با قیمت ۱۰۰ اتریوم ناگهان به ۱۰۰ هزار توکن تبدیل می‌شود که هر توکن تنها کسری از اتریوم ارزش دارد. این امر اجازه می‌دهد تا سرمایه‌گذاران با بودجه‌های بسیار کم، در دارایی‌های بلو چیپ (Blue-Chip NFT) یا مجموعه‌های معتبر سرمایه‌گذاری کنند.

تنوع بخشیدن به پورتفولیو

ان‌اف‌تی تقسیم شده FNFT به سرمایه‌گذاران خرد اجازه می‌دهد تا با همان سرمایه‌ای که می‌توانستند یک NFT ارزان بخرند، سهم‌های کوچکی از چندین توکن غیرمثلی گران‌قیمت از مجموعه‌های مختلف را در پورتفولیوی خود داشته باشند. این استراتژی تنوع بخشیدن به پورتفولیو، که از اصول اولیه مالی است، باعث کاهش ریسک و افزایش شانس سودآوری بلندمدت می‌شود. با خرید NFT تقسیم شده، سرمایه‌گذار تنها کسری از ریسک کلی دارایی را متحمل می‌شود.

ریسک‌ها و چالش‌های سرمایه‌گذاری در FNFT

با وجود تمام مزایای چشمگیر، NFT تقسیم شده فاقد ریسک و چالش نیست. سرمایه‌گذاران باید با آگاهی کامل از خطرات فنی، حقوقی و مالی وارد این بازار شوند.

پیچیدگی‌های حقوقی و مالکیت حاکمیتی

یکی از مهم‌ترین ابهامات پیرامون FNFT، جنبه‌های حقوقی و حاکمیتی آن است. از آنجایی که NFT اصلی در یک قرارداد هوشمند قفل شده است، تصمیمات مربوط به سرنوشت آن دارایی (مانند فروش کامل یا حراج مجدد) باید توسط دارندگان توکن FNFT گرفته شود که این خود منجر به مشکل حاکمیت می‌شود؛ زیرا فرآیند رأی‌گیری میان هزاران دارنده توکن ERC-20 می‌تواند چالش‌برانگیز باشد و تفاوت در انگیزه‌های سرمایه‌گذاران می‌تواند منجر به بن‌بست‌های حاکمیتی شود. علاوه بر این، ریسک رگولاتوری (تنظیم مقررات) نیز وجود دارد؛ زیرا توکن‌های ERC-20 که نماینده سهم‌های مالکیتی هستند، در بسیاری از حوزه‌های قضایی ممکن است به عنوان اوراق بهادار (Securities) تلقی شوند. این موضوع، بار قانونی سنگینی را بر دوش پروتکل‌ها و صادرکنندگان FNFT قرار داده و می‌تواند در آینده منجر به مداخلات نظارتی شود، که این خود یک ریسک بزرگ برای کل سیستم FNFT محسوب می‌شود.

چالش‌های ارزیابی و فرآیند یکپارچه‌سازی

یکی از چالش‌های پیچیده در مالکیت کسری NFT، ارزیابی قیمت واقعی آن است. اغلب، قیمت کل توکن‌های FNFT در گردش، بسیار بالاتر از قیمت تخمینی NFT اصلی است، پدیده‌ای که به عنوان پریمیوم تقسیم شناخته می‌شود و باعث ارزیابی نوسانی می‌شود؛ به این معنی که قیمت توکن‌های ERC-20 بر اساس احساسات بازار و جریان نقدینگی تغییر می‌کند، در حالی که ارزش ذاتی NFT ممکن است ثابت‌تر باشد و این اختلاف قیمت، ریسک‌های آربیتراژ را افزایش می‌دهد. همچنین، ریسک فرآیند یکپارچه‌سازی (Defragmentation) وجود دارد؛ یعنی تبدیل مجدد توکن‌های ERC-20 به NFT اصلی، تنها در صورتی رخ می‌دهد که یک فرد یا گروه بتواند ۱۰۰ درصد توکن‌های FNFT را بازخرید کرده و NFT را از خزانه خارج کند. اگر این اتفاق رخ ندهد، ارزش NFT به صورت احتمالی در قرارداد هوشمند قفل شده و دارایی‌های توکن‌شده به‌صورت کسری ممکن است در معرض خطر گیر افتادن قرار گیرند، به خصوص اگر پروتکل پشتیبان منسوخ شود.

کاربردهای نوین و آینده FNFT در توکنیزه کردن دارایی‌ها

ان‌اف‌تی تقسیم شده فراتر از هنر، پتانسیل تحول‌آفرینی در طیف گسترده‌ای از دارایی‌های سنتی و دیجیتال را دارد و مرزهای توکنیزه کردن دارایی‌های دنیای واقعی (RWA) را گسترش داده است.

توکنیزه کردن املاک (RWA)

بخش املاک از نظر تاریخی غیرقابل نقد شوندگی‌ترین دارایی‌ها در جهان بوده‌اند و FNFT راه حلی قدرتمند برای این مشکل ارائه می‌دهد. در این روش، یک ملک با ارزش بالا می‌تواند به صورت یک NFT ثبت شده و سپس به هزاران توکن FNFT تقسیم شود که هر کدام نماینده سهمی از مالکیت ملک هستند. این مدل، دسترسی بین‌المللی را آسان می‌کند، به طوری که سرمایه‌گذاران بین‌المللی اجازه می‌یابند تا بدون نیاز به گذراندن مراحل پیچیده حقوقی مرزی، به راحتی بخشی از یک دارایی لوکس در یک کشور دیگر را در اختیار بگیرند. این امر نقدینگی بازار املاک را به شدت افزایش داده و آن را دموکراتیک می‌کند. همچنین، توکن‌های FNFT می‌توانند به گونه‌ای برنامه‌ریزی شوند که دارندگان آن‌ها سهمی از درآمد اجاره آن ملک را به طور غیرمتمرکز دریافت کنند و این یک جریان درآمد غیرفعال برای سرمایه‌گذاری خرد در املاک فراهم می‌کند.

اقتصاد متاورس و ادغام با ساختارهای مالی سنتی

در اکوسیستم‌های متاورس و بازی‌های Play-to-Earn (P2E)، آیتم‌های درون بازی (مانند زمین‌های مجازی نادر) می‌توانند ارزش‌های بسیار بالایی پیدا کنند.

زمین‌های مجازی مشترک

یک قطعه زمین گران‌قیمت در متاورس می‌تواند به توکن FNFT تقسیم شود تا توسعه‌دهندگان خرد بتوانند به صورت جمعی در آن سرمایه‌گذاری کرده و سود حاصل از تبلیغات یا اجاره آن فضا را بین خود تقسیم کنند. این امر نه تنها نقدینگی را افزایش می‌دهد، بلکه مشارکت جامعه را در اقتصادهای مجازی تقویت می‌کند.

ادغام با TradFi

یکی از مهم‌ترین روندهای پیش‌رو، ادغام FNFT با سیستم‌های مالی سنتی است. با وجود نقدینگی بالا و قابلیت تقسیم FNFT، نهادهای مالی سنتی می‌توانند بر اساس سبدی از ان‌اف‌تی‌های تقسیم شده با پشتوانه دارایی‌های دنیای واقعی، محصولات مالی پیچیده‌تر و با بازدهی جدید ایجاد کنند. این کار، پذیرش نهادی توکن غیرمثلی را به طور چشمگیری افزایش خواهد داد.

نتیجه‌گیری

ان‌اف‌تی تقسیم شده (FNFT) یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌های ساختاری در حوزه توکن غیرمثلی است. این نوآوری با شکستن محدودیت تقسیم‌ناپذیری ذاتی ان‌اف‌تی‌ها، سه معضل اصلی بازار دارایی‌های دیجیتال لوکس یعنی عدم نقدینگی، موانع بالای ورود و انحصار مالکیت را به طور همزمان حل کرد. با استفاده هوشمندانه از قراردادهای هوشمند خزانه و ترکیب استانداردهای ERC-721 (برای دارایی اصلی) با ERC-20 (برای سهم‌های کسری)، FNFT توانسته است دارایی‌های گران‌قیمت را به قطعات کوچک و قابل معامله تبدیل کند و عملاً امکان سرمایه‌گذاری خرد در NFT را برای میلیون‌ها نفر فراهم سازد. این همگانی شدن مالکیت، نقدینگی بازار NFT را به طور چشمگیری افزایش داده و به فرآیند کشف قیمت شفاف‌تر کمک می‌کند. با این حال، سرمایه‌گذاران باید با احتیاط به این جهان وارد شوند و از چالش‌های پیچیده حاکمیتی، ریسک‌های فرآیند یکپارچه‌سازی (Defragmentation) و ابهامات قانونی آگاهی کامل داشته باشند. در نهایت، پتانسیل ان‌اف‌تی تقسیم شده فراتر از هنر دیجیتال است و در حال حاضر به عنوان یک ابزار قدرتمند برای توکنیزه کردن دارایی‌های دنیای واقعی (RWA) مانند املاک، و همچنین خدمات مالی در متاورس، جایگاه خود را تثبیت کرده است. FNFT نه تنها بازار توکن غیرمثلی را نجات داد، بلکه نقشه جهان مالکیت دیجیتال و سنتی را برای همیشه بازنویسی می‌کند.