مقدمه

در بازارهای سرمایه سنتی، برای اینکه یک استارتاپ (Startup) بتواند سرمایه اولیه خود را تأمین کند، باید مراحل طولانی و پیچیده‌ای را پشت سر بگذارد و در نهایت، به چند سرمایه‌گذار بزرگ یا یک صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر تکیه کند. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاران خرد و عادی، به ندرت می‌توانند در مراحل اولیه شرکت‌های خصوصی و نوپا سرمایه‌گذاری کنند، زیرا خرید سهام آن‌ها تنها برای سرمایه‌گذاران کلان مقدور است. این شکاف عمیق، سال‌هاست که بازار سرمایه را به یک سیستم انحصاری تبدیل کرده است. اما با ظهور بلاکچین، یک راه‌حل نوین و انقلابی به نام توکن سهمی (Equity Token) یا توکن سکیوریتی (Security Token) به وجود آمد که قصد دارد با توکن‌سازی سهام، این شکاف را پر کند و سرمایه‌گذاری در شرکت‌ها را برای همه، از هر جای جهان، امکان‌پذیر سازد.

توکن سهمی چیست؟

برای درک کامل این مفهوم، باید ابتدا آن را در بستر سنتی سهام‌داری تعریف کنیم.

توکن‌سازی سهام: مفهوم و تعریف

توکن سهمی یک دارایی دیجیتال است که نشان‌دهنده مالکیت در یک دارایی واقعی، مانند سهام یک شرکت، است. به بیان ساده، توکن سهمی معادل دیجیتال یک سهم سنتی است؛ اما به جای اینکه مالکیت شما روی یک دفتر کل کاغذی یا یک سرور مرکزی ثبت شود، بر روی یک بلاکچین عمومی و قابل مشاهده ثبت می‌شود. این فرآیند که به آن توکن‌سازی دارایی‌ها (Asset Tokenization) گفته می‌شود، به شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا سهام خود را به صورت توکن‌ منتشر کنند. این توکن‌ها می‌توانند به صورت کسری (Fractional) نیز عرضه شوند، به این معنی که شما می‌توانید بخشی از یک سهم را خریداری کنید، که در دنیای سنتی سهام‌داری امکان‌پذیر نیست. این توکن‌ها اغلب با استفاده از استاندارد ERC-20 یا سایر استانداردهای مشابه در شبکه اتریوم یا سایر بلاکچین‌ها ایجاد می‌شوند.

تفاوت توکن سهمی با سهام سنتی  

توکن سهمی با سهام سنتی چندین تفاوت کلیدی دارد که در ادامه به برخی از آن‌ها می‌پردازیم.

ساختار توزیع

سهام سنتی توسط نهادهای متمرکز مانند بورس‌ها یا کارگزاران توزیع می‌شود، در حالی که توکن سهمی بر روی یک بلاکچین غیرمتمرکز صادر می‌شود. این امر واسطه‌ها را حذف می‌کند و فرآیند را سریع‌تر و ارزان‌تر می‌سازد.

نقدشوندگی و بازار ثانویه

سهام شرکت‌های خصوصی به شدت غیرنقد هستند. فروش آن‌ها اغلب به زمان و کاغذبازی زیادی نیاز دارد. اما توکن سهمی می‌تواند به راحتی و در هر ساعت از شبانه‌روز در بازار ثانویه (Secondary Market) معامله شود و به این ترتیب، مشکل نقدشوندگی را حل می‌کند.

حقوق مالکیت

در حالی که سهام سنتی حقوق مالکیت را در قالب یک سند فیزیکی یا ثبت الکترونیکی فراهم می‌کند، توکن سهمی این حقوق را در قالب یک قرارداد هوشمند (Smart Contract) کدنویسی می‌کند. این بدان معناست که حقوقی مانند دریافت سود، حق رأی یا سایر حقوق حاکمیتی، به صورت خودکار و بدون نیاز به یک واسطه انسانی انجام می‌شود.

عملکرد و ویژگی‌های کلیدی توکن‌های سهمی

توکن‌های سهمی بر بستر بلاکچین، ویژگی‌های منحصربه‌فردی را ارائه می‌دهند که آن‌ها را از سهام سنتی متمایز می‌کند.

حاکمیت و حقوق مالکیت بر بستر بلاکچین

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های توکن‌های سهمی، توانایی آن‌ها در کدنویسی حقوق و تعهدات در داخل قرارداد هوشمند است. برای مثال، یک شرکت می‌تواند حقوق رأی برای دارندگان توکن را به صورت مستقیم در کد قرارداد هوشمند تعریف کند. به این ترتیب، رأی‌گیری‌های شرکت می‌توانند به صورت خودکار و شفاف بر روی بلاکچین انجام شوند. همچنین، توزیع سود سهام (Dividends) می‌تواند به صورت خودکار و بر اساس شرایط از پیش تعیین شده، به تمام دارندگان توکن ارسال شود. این امر، نیاز به واسطه‌ها را از بین می‌برد و فرآیندهای مالی و حاکمیتی را به شدت کارآمد و شفاف می‌سازد.

شفافیت و امنیت در معاملات

توکن‌های سهمی بر روی بلاکچین‌های عمومی مانند اتریوم یا پالیگان (Polygon) صادر می‌شوند. این بلاکچین‌ها به دلیل ماهیت شفاف و غیرقابل تغییر خود، یک دفتر کل عمومی و قابل اعتماد را فراهم می‌کنند که تمامی معاملات و مالکیت‌ها در آن ثبت می‌شود. هر کسی می‌تواند تراکنش‌ها و تاریخچه مالکیت یک توکن سهمی را تأیید کند، اما هویت واقعی صاحبان آن می‌تواند به صورت ناشناس باقی بماند. این شفافیت، احتمال تقلب و دستکاری را به شدت کاهش می‌دهد، در حالی که امنیت کل سیستم توسط اصول رمزنگاری و مکانیسم اجماع بلاکچین تضمین می‌شود.

مزایای اکوئیتی توکن برای شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران

توکن‌های سهمی برای هر دو گروه شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران مزایای قابل توجهی به همراه دارند.

مزایا برای شرکت‌ها: جذب سرمایه و دسترسی به بازار جهانی

توکن‌سازی سهام، یک راهکار نوین برای شرکت‌ها، به‌ویژه استارتاپ‌ها، برای جذب سرمایه است. آن‌ها می‌توانند به جای تکیه بر سرمایه‌گذاران محلی یا مؤسسات مالی بزرگ، از طریق یک عرضه اولیه توکن (STO) به یک بازار جهانی از سرمایه‌گذاران دسترسی پیدا کنند. این فرآیند هزینه‌های جذب سرمایه را به شدت کاهش می‌دهد و زمان لازم برای این فرآیند را نیز کوتاه‌تر می‌کند. علاوه بر این، با استفاده از قراردادهای هوشمند، آن‌ها می‌توانند فرآیندهای پیچیده حقوقی و مالی را به صورت خودکار انجام دهند، که این امر به نفع هر دو طرف است.

مزایا برای سرمایه‌گذاران: نقدشوندگی و دسترسی آسان‌تر

برای سرمایه‌گذاران، توکن سهمی فرصت‌هایی را فراهم می‌کند که پیش از این وجود نداشت. سرمایه‌گذاران خرد می‌توانند با سرمایه‌های بسیار کوچک، در استارتاپ‌ها یا پروژه‌هایی که قبلاً فقط برای سرمایه‌گذاران بزرگ در دسترس بودند، سرمایه‌گذاری کنند. همچنین، توکن‌های سهمی مشکل بزرگ عدم نقدشوندگی سهام شرکت‌های خصوصی را حل می‌کنند. یک سرمایه‌گذار می‌تواند به راحتی و در هر لحظه توکن خود را در بازار ثانویه بفروشد، بدون اینکه منتظر یک خریدار بزرگ یا فرآیندهای پیچیده قانونی بماند. این ویژگی، ریسک سرمایه‌گذاری را برای سرمایه‌گذاران کاهش می‌دهد و سرمایه آن‌ها را انعطاف‌پذیرتر می‌سازد.

کاربردهای توکن‌های سهمی در دنیای واقعی

توکن سهمی تنها یک مفهوم نظری نیست، بلکه در حال حاضر کاربردهای واقعی متعددی پیدا کرده است.

توکن‌سازی استارتاپ‌ها و شرکت‌های خصوصی

یکی از رایج‌ترین کاربردهای توکن سهمی، در جذب سرمایه برای استارتاپ‌ها و شرکت‌های خصوصی است. به جای صدور سهام سنتی، این شرکت‌ها توکن سهمی صادر می‌کنند و آن را در یک عرضه اولیه به سرمایه‌گذاران می‌فروشند. این روش به آن‌ها اجازه می‌دهد که به راحتی و با هزینه‌های کمتر از فرآیندهای سنتی، سرمایه مورد نیاز خود را جذب کنند. علاوه بر این، دارندگان توکن به عنوان سهامداران رسمی، از تمام حقوقی که در قرارداد هوشمند تعریف شده است، بهره‌مند می‌شوند، که این امر یک رابطه روشن و امن میان شرکت و سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری و دارایی‌های غیرقابل تقسیم

توکن سهمی می‌تواند برای توکن‌سازی دارایی‌های غیرقابل تقسیم (Indivisible Assets) نیز استفاده شود. برای مثال، یک شرکت سرمایه‌گذاری می‌تواند مالک یک ساختمان تجاری گران‌قیمت شود و سپس مالکیت آن را به صورت توکن سهمی درآورد. به این ترتیب، سرمایه‌گذاران خرد می‌توانند با خرید تنها چند توکن، به صورت کسری در مالکیت آن ملک سهیم شوند. این کاربرد در مورد دارایی‌های دیگری مانند آثار هنری گران‌قیمت یا حتی سرمایه‌گذاری در صندوق‌های خصوصی نیز قابل پیاده‌سازی است. این رویکرد، دموکراسی مالی را به حوزه‌هایی می‌آورد که پیش از این تنها در دسترس ثروتمندان و سرمایه‌گذاران نهادی بود.

چالش‌ها و ریسک‌های سرمایه‌گذاری در توکن سهمی

با وجود مزایای فراوان، سرمایه‌گذاری در توکن سهمی خالی از چالش و ریسک نیست.

ریسک‌های حقوقی و نظارتی

بزرگترین چالش توکن سهمی، عدم وجود یک چارچوب حقوقی و نظارتی مشخص در بسیاری از کشورها است. بسیاری از نهادهای نظارتی مالی، توکن‌های سهمی را به عنوان اوراق بهادار (Securities) طبقه‌بندی می‌کنند و به همین دلیل، صدور و معامله آن‌ها باید تحت قوانین سخت‌گیرانه اوراق بهادار انجام شود. این ابهام حقوقی می‌تواند ریسک بزرگی برای صادرکنندگان و سرمایه‌گذاران ایجاد کند. همچنین، ریسک خرید توکن‌هایی که به عنوان اوراق بهادار ثبت نشده‌اند، می‌تواند به دلیل نقض قوانین مالی، سرمایه‌گذار را با مشکلات قانونی روبرو سازد.

ریسک‌های نقدشوندگی و امنیت فنی

در حالی که توکن سهمی وعده نقدشوندگی را می‌دهد، بازار برای آن هنوز نوپا است. بسیاری از این توکن‌ها در حال حاضر در بازارهای ثانویه با حجم معاملات پایین روبرو هستند، که این امر می‌تواند فروش آن‌ها را دشوار سازد. علاوه بر این، مانند هر دارایی دیجیتال دیگری، توکن‌های سهمی نیز در معرض ریسک‌های فنی هستند. آسیب‌پذیری در قرارداد هوشمند، حملات سایبری به پلتفرم‌های صادرکننده و حتی خطای انسانی در نگهداری کلیدهای خصوصی، می‌تواند منجر به از دست رفتن کامل سرمایه شود.

روند قانونی و نظارتی

آینده توکن سهمی به شدت به رویکرد نهادهای نظارتی بستگی دارد.

نهادهای نظارتی و قوانین جدید

نهادهای نظارتی مالی در سراسر جهان، از جمله کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC)، در حال بررسی چگونگی برخورد با توکن سهمی هستند. برخی از آن‌ها، این توکن‌ها را به عنوان یک نوع اوراق بهادار می‌شناسند و تلاش می‌کنند تا قوانین موجود را برای آن‌ها به کار بگیرند. این رویکرد می‌تواند مانعی برای رشد این بازار باشد، اما در عین حال، به آن مشروعیت و ثبات بیشتری می‌بخشد. توسعه یک چارچوب قانونی روشن و هماهنگ، برای پذیرش گسترده توکن سهمی ضروری است.

راهکارهای انطباق با قوانین (Compliance)

برای حل این مشکلات، بسیاری از پلتفرم‌های صادرکننده توکن سهمی، راهکارهای نوآورانه‌ای را در پیش گرفته‌اند. آن‌ها از قراردادهای هوشمند برای اجرای خودکار قوانین نظارتی استفاده می‌کنند. برای مثال، یک قرارداد هوشمند می‌تواند قبل از هر تراکنش، بررسی کند که آیا خریدار یک سرمایه‌گذار معتبر است یا خیر، یا اینکه آیا قوانین مربوط به پولشویی (AML) رعایت شده‌اند. این راهکارها، پتانسیل بالایی برای ایجاد یک بازار شفاف و منطبق با قوانین برای توکن سهمی دارند و می‌توانند به اعتماد عمومی به این فناوری کمک کنند.

نتیجه‌گیری

توکن سهمی نماینده یک همگرایی جذاب میان دنیای مالی سنتی و تکنولوژی بلاکچین است. این ابزار قدرتمند، با توکن‌سازی سهام، راه‌حل‌هایی نوین برای مشکلات دیرینه بازار سرمایه ارائه می‌دهد، از جمله افزایش نقدشوندگی، دسترسی آسان‌تر برای سرمایه‌گذاران خرد و کارایی بالاتر در فرآیندهای مالی. با این حال، باید پذیرفت که این فناوری هنوز در مراحل اولیه رشد خود قرار دارد و با چالش‌های بزرگی، به‌ویژه در زمینه حقوقی و نظارتی، روبرو است. موفقیت بلندمدت توکن سهمی به توانایی آن در سازگاری با چارچوب‌های قانونی و ایجاد یک اکوسیستم امن و قابل اعتماد برای شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران وابسته است.