میخاییل فریدمن کیست؟ سرمایهگذار برجسته آلفاگروپ
میخاییل فریدمن، میلیاردر خودساختهای که از شستن شیشههای ساختمانها در مسکو به رأس سرمایهداری شرق اروپا رسید، امروز در میان تحریمها و بحران ژئوپلیتیک گرفتار شده است. داستان او روایتی است از صعودی حیرتانگیز و سقوطی ناگهانی در جهانی که ثروت بدون امنیت سیاسی دوام ندارد.

مقدمه
تصور کنید جوانی دانشجو در مسکو، برای تامین هزینههای زندگی خود مجبور به شستن شیشههای پنجره ساختمانهای اداری باشد، اما تنها چند دهه بعد، به یکی از قدرتمندترین مردان جهان تبدیل شود که ثروتش از بودجه بسیاری از کشورهای کوچک فراتر است. داستان میخاییل فریدمن، روایت خطی و سادهای از موفقیت نیست؛ بلکه حکایتی پیچیده از هوش سرشار، فرصت طلبی در دوران فروپاشی کمونیسم و بقا در میان کوسههای اقتصادی روسیه است. او که روزگاری نماد سرمایهداری نوین در شرق اروپا بود، اکنون در مرکز طوفان تحریمهای غرب و کشمکشهای ژئوپلیتیک قرار گرفته است. اما میخاییل فریدمن کیست؟ آیا او صرفاً یک الیگارش روسی نزدیک به کرملین است، یا یک کارآفرین خودساخته که قربانی شرایط سیاسی شده است؟ در دنیای پر رمز و راز میلیاردرهای روسی، فریدمن جایگاهی منحصر به فرد دارد. او برخلاف بسیاری از همتایانش که ثروت خود را مدیون حراج منابع دولتی در دهه نود میلادی هستند، شبکه تجاری خود را از طریق ایجاد کسب و کارهای خدماتی و بانکی بنا نهاد. با دارایی خالصی که در اوج خود به بیش از 15 میلیارد دلار میرسید، او بنیانگذار گروه آلفا، یکی از بزرگترین کنگلومراهای خصوصی روسیه است. با این حال، حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 ورق را برگرداند. فریدمن که خود زاده اوکراین است، در وضعیتی پارادوکسیکال گرفتار شد؛ از یک سو داراییهایش در غرب مسدود شد و از سوی دیگر باید با احتیاط کامل نسبت به سیاستهای مسکو موضعگیری میکرد.
زندگینامه میخاییل فریدمن

میخاییل فریدمن در 21 آوریل 1964 در شهر لویو (Lviv)، که در آن زمان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی و اکنون در غرب اوکراین قرار دارد، چشم به جهان گشود. او در خانوادهای با سطح فرهنگی بالا پرورش یافت. پدر و مادر او هر دو مهندس بودند و در طراحی سیستمهای ناوبری برای هواپیماهای نظامی فعالیت میکردند. این پیش زمینه خانوادگی باعث شد تا میخاییل از همان سنین کودکی با مفاهیم ریاضی و مهندسی آشنا شود و اهمیت تحصیلات آکادمیک در ذهن او نهادینه گردد. شهر لویو با معماری اروپایی و تاریخ پرفراز و نشیب خود، محیطی متفاوت از مسکو یا سن پترزبورگ داشت و تاثیرات فرهنگی عمیقی بر جهان بینی فریدمن گذاشت. با وجود اینکه خانواده او بخشی از طبقه متوسط متخصص شوروی بودند، موضوعی که بعدها انگیزهای قوی برای تلاش بیشتر میخاییل شد.
دوران تحصیل و چالشهای دانشگاهی در مسکو
پس از پایان دوره دبیرستان با نمرات ممتاز، فریدمن جوان رویای تحصیل در برترین دانشگاههای مسکو، به ویژه موسسه فیزیک و تکنولوژی مسکو را در سر می پروراند. اما سیستم سهمیه بندی نانوشته شوروی که پذیرش دانشجویان را در دانشگاههای خاص محدود میکرد، مانع از ورود او به انتخاب اولش شد. میخاییل تسلیم نشد و در عوض توانست در موسسه فولاد و آلیاژ مسکو (MISIS) پذیرش بگیرد. این دانشگاه نه تنها محل تحصیل او در رشته مهندسی متالورژی بود، بلکه به سکوی پرتاب او به دنیای تجارت تبدیل شد. در همین دوران دانشجویی بود که استعدادهای مدیریتی و شبکهسازی او شکوفا شد. او در خوابگاههای دانشجویی زندگی میکرد و خیلی زود با افرادی آشنا شد که بعدها شرکای تجاری بلندمدت او در گروه آلفا شدند.
آغاز فعالیتهای کارآفرینی در دوران پروسترویکا
اواخر دهه 80 میلادی، با روی کار آمدن میخاییل گورباچف و اجرای سیاستهای پروسترویکا (بازسازی اقتصادی)، فضا برای فعالیتهای اقتصادی خصوصی تا حدودی باز شد. فریدمن که هوش تجاری بالایی داشت، منتظر فارغ التحصیلی نماند. او ابتدا با راه اندازی یک کلوپ شبانه غیررسمی برای دانشجویان به نام توت فرنگی (Zemlyanika) کار خود را شروع کرد. اما جاه طلبی او فراتر از این بود. او یک تعاونی دانشجویی به نام کوریر (Kuryer) تاسیس کرد که کار اصلی آن شستشوی پنجرهها و نظافت ادارات دولتی بود. این کسب وکار ساده، درآمدی بسیار بیشتر از حقوق مهندسی برای او به ارمغان آورد. علاوه بر این، او به خرید و فروش بلیطهای تئاتر و کالاهای کمیاب غربی روی آورد. این تجربیات اولیه به او آموخت که چگونه در سیستم دیوان سالار و فاسد شوروی راه خود را باز کند و از خلاءهای قانونی برای کسب سود استفاده نماید.
پیشینه و مسیر حرفهای میخاییل فریدمن
در سال 1989، میخاییل فریدمن به همراه دوستان دانشگاهیاش، شرکت آلفا اکو (Alfa Eco) را تاسیس کرد که بعدها به هسته اصلی کنسرسیوم گروه آلفا (Alfa Group) تبدیل شد. در ابتدا، تمرکز این شرکت بر صادرات نفت و محصولات پتروشیمی و واردات کالاهای مصرفی مانند فرش، شکر و چای بود که در بازار تشنه روسیه پس از فروپاشی شوروی، سودهای کلانی داشت. اما نقطه عطف واقعی زمانی رخ داد که فریدمن تصمیم گرفت وارد بخش مالی شود. در سال 1991، او آلفا بانک (Alfa Bank) را تاسیس کرد. برخلاف بسیاری از بانکهای آن زمان که صرفاً کانالی برای پولشویی یا انتقال داراییهای دولتی بودند، فریدمن بر ساخت یک نهاد مالی مدرن با استانداردهای غربی تمرکز کرد. این استراتژی بلندمدت باعث شد تا آلفا بانک در بحران مالی سال 1998 روسیه، زمانی که بسیاری از بانکها ورشکست شدند، نه تنها زنده بماند بلکه سهم بازار رقبای شکست خورده را نیز تصاحب کند.
نبرد تیانکی بیپی (TNK BP) و تعامل با بزرگان نفتی
یکی از درخشانترین و در عین حال جنجالیترین فصول در مسیر حرفهای فریدمن، مشارکت او در صنعت نفت بود. گروه آلفا توانست در جریان خصوصی سازیهای دهه 90، داراییهای نفتی با ارزشی را به دست آورد که منجر به تشکیل شرکت نفتی تیانکی (TNK) شد. در سال 2003، فریدمن شاهکاری مدیریتی انجام داد و نیمی از سهام این شرکت را به کمپانی پیشتاز نفتی بریتانیا، بریتیش پترولیوم (BP)، فروخت و شرکت مشترک تیانکی بیپی را تشکیل داد. این مشارکت با تنشهای مدیریتی فراوانی همراه بود که اغلب از آن به عنوان جنگ شرکتی یاد میشود. فریدمن با زیرکی و سرسختی توانست منافع طرف روسی را حفظ کند و در نهایت در سال 2013، زمانی که شرکت دولتی روسنفت (Rosneft) این شرکت مشترک را خریداری کرد، گروه آلفا سودی معادل 14 میلیارد دلار نقد دریافت کرد. این معامله، فریدمن و شرکایش را به اوج قله ثروت رساند و نقدینگی عظیمی برای سرمایهگذاریهای بعدی فراهم کرد.
گسترش بینالمللی و تأسیس لتروان (LetterOne)
پس از فروش موفقیتآمیز داراییهای نفتی در روسیه، فریدمن تصمیم گرفت تا ثروت خود را از نوسانات اقتصاد روسیه و ریسکهای سیاسی آن دور نگه دارد. او در سال 2013 شرکت سرمایهگذاری لتروان (LetterOne) را در لوکزامبورگ تاسیس کرد و جییگاه اصلی آن را در لندن قرار داد. هدف لتروان سرمایهگذاری در بازارهای جهانی در حوزههای انرژی، مخابرات، تکنولوژی و خرده فروشی بود. تحت مدیریت فریدمن، این شرکت، خریدهای بزرگی از جمله خرید نفت و گاز شرکت آلمانی RWE به نام DEA و ادغام آن با شرکت وینترشل (Wintershall) انجام داد. همچنین سرمایهگذاریهای گستردهای در اپراتورهای موبایل در بازارهای نوظهور مانند ویون (VEON) و ترکسل (Turkcell) انجام داد. این حرکت استراتژیک نشان دهنده هوش فریدمن برای تبدیل شدن از یک الیگارش روسی به یک سرمایه گذار جهانی و معتبر بود، هرچند که سایه منشاء ثروت او همواره با او باقی ماند.
سبک مدیریت و استراتژیهای تجاری
مسیر حرفهای فریدمن با یک سبک مدیریتی خاص شناخته می شود که ترکیبی از تهاجم حساب شده و عمل گرایی مطلق است. او معتقد است که در کسب وکار، دوستی جایی ندارد و تنها منافع سهامداران اهمیت دارد. او ساختار گروه آلفا را به گونهای طراحی کرد که هر بخش مستقل عمل کند و مدیران ارشد برای کسب سود بیشتر با یکدیگر رقابت کنند. فریدمن همچنین به دلیل تواناییاش در استخدام بهترین استعدادها و مشاوران غربی مشهور است. او برخلاف برخی الیگارشها که در مدیریت خرد دخالت می کنند، بیشتر بر استراتژیهای کلان و معاملات بزرگ (M&A) تمرکز دارد. فلسفه او این بود که سیاست را از تجارت جدا نگه دارد، هرچند در روسیه پوتین، این مرزبندی هرگز به طور کامل امکان پذیر نبود.
دستاوردها و پروژههای برجسته میخاییل فریدمن

یکی از بزرگترین دستاوردهای میخاییل فریدمن که تاثیر مستقیمی بر زندگی روزمره مردم روسیه داشت، ایجاد و توسعه گروه خرده فروشی X5 است. این شرکت که مالک فروشگاههای زنجیره ای محبوبی مانند پیاتیوروچکا (Pyaterochka) و پروکرستوک (Perekrestok) است، با سرمایهگذاری و مدیریت گروه آلفا به بزرگترین خرده فروش مواد غذایی در روسیه تبدیل شد. فریدمن با درک تغییر رفتار مصرفکنندگان روس و حرکت به سمت سوپرمارکتهای مدرن، توانست شبکهای عظیم ایجاد کند که هزاران شعبه در سراسر کشور دارد. استفاده از تکنولوژیهای لجستیکی پیشرفته و سیستمهای مدیریت موجودی که توسط تیم فریدمن پیادهسازی شد، استانداردهای جدیدی را در صنعت خرده فروشی روسیه تعریف کرد و رقبای سنتی را از میدان به در نمود.
بانکداری دیجیتال و نوآوری در آلفا بانک
دستاورد برجسته دیگر فریدمن، تبدیل آلفا بانک به پیشروترین بانک خصوصی روسیه در زمینه تکنولوژی و بانکداری دیجیتال است. در حالی که بانکهای دولتی مانند اسبربانک از اینرسی بوروکراتیک رنج می بردند، آلفا بانک تحت هدایت استراتژیک فریدمن، سرمایهگذاری سنگینی بر روی اپلیکیشن های موبایل، خدمات آنلاین و فین تک انجام داد. پروژه آلفا کلیک و سرویسهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای ارزیابی اعتبار مشتریان، از جمله نوآوریهایی بود که این بانک را متمایز کرد. این رویکرد باعث شد تا آلفا بانک به عنوان انتخاب اول قشر جوان، متخصصین و شرکتهای تکنولوژی محور در روسیه شناخته شود و جوایز متعدد بین المللی در حوزه بانکداری را کسب کند.
فعالیتهای بشردوستانه و جایزه جنسیس
جدا از دنیای تجارت، فریدمن در حوزه فعالیتهای خیریه و فرهنگی نیز دستاوردهای قابل توجهی داشته است. او یکی از موسسان گروه بشردوستانه جنسیس (Genesis Philanthropy Group) است که هدف آن تقویت هویت در بین روس زبانان در سراسر جهان است. فریدمن همچنین حامی بزرگ جشنوارههای جاز در اوکراین (قبل از جنگ) و روسیه بود و کمکهای مالی زیادی به نهادهای آموزشی و پزشکی کرده است. البته منتقدان معتقدند بخشی از این فعالیت ها برای بهبود وجهه عمومی او در غرب انجام شده است.
پروژههای سرمایهگذاری در سلامت و اوبر
از طریق شرکت لتروان، فریدمن پروژههای سرمایهگذاری هوشمندانهای در بخش سلامت و تکنولوژی ایالات متحده اجرا کرد. پروژه L1 Health با هدف سرمایهگذاری چند میلیارد دلاری در سیستمهای بهداشتی و دارویی آمریکا راه اندازی شد. همچنین سرمایهگذاری 200 میلیون دلاری لتروان در شرکت اوبر (Uber) در سال 2016، نشاندهنده دیدگاه فریدمن نسبت به آینده حمل و نقل و اقتصاد اشتراکی بود. این پروژهها نشان داد که جاه طلبیهای او محدود به مرزهای جغرافیایی یا صنایع سنتی نیست و او توانایی شناسایی ترندهای جهانی را داراست.
رویدادهای شخصی و حواشی زندگی میخاییل فریدمن
بزرگترین بحران زندگی میخاییل فریدمن با آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در فوریه 2022 رقم خورد. اتحادیه اروپا و بریتانیا نام او را در لیست تحریم ها قرار دادند، با این استدلال که او به عنوان یکی از سهامداران اصلی آلفا بانک، از روابط نزدیکی با ولادیمیر پوتین برخوردار است و در بی ثبات سازی اوکراین نقش داشته است. تمام داراییهای او در غرب مسدود شد و او عملاً دسترسی به ثروت میلیاردی خود را از دست داد. فریدمن این اتهامات را به شدت رد کرد و مدعی شد که سرمایهداران خصوصی هیچ تاثیری بر تصمیمات کرملین ندارند. او وضعیت خود را ناعادلانه خواند و اقدام به شکایت در دادگاههای اروپایی کرد تا نام خود را از لیست سیاه خارج کند. این رویداد باعث شد او از هیئت مدیره تمام شرکتهای که خود تاسیس کرده بود، از جمله لتروان و آلفا بانک، کنارهگیری کند.
زندگی در لندن با بودجه محدود
پس از اعمال تحریمها، روایتهای عجیبی از زندگی روزمره فریدمن در لندن منتشر شد. او که در عمارت تاریخی و مجلل آتلون هاوس (Athlone House) زندگی می کرد، در مصاحبهای جنجالی اعلام کرد که حسابهای بانکیاش مسدود شده و حتی برای پرداخت هزینههای نظافتچی و راننده خود با مشکل مواجه است. او گفت که مجبور است برای مخارج اولیه زندگی از دولت بریتانیا مجوز دریافت کند که مبلغی بسیار ناچیز در مقایسه با استانداردهای زندگی قبلی اوست. این اظهارات واکنشهای متفاوتی را برانگیخت؛ برخی با او همدردی کردند و برخی دیگر شکایت یک میلیاردر از ناتوانی در پرداخت حقوق خدمتکاران را در حالی که مردم اوکراین زیر بمباران بودند، وقیحانه دانستند.
موضعگیری محتاطانه در قبال جنگ
فریدمن در موقعیتی بسیار دشوار قرار گرفت. او که متولد اوکراین است و والدینش در لویو زندگی میکردند، جنگ را یک تراژدی خواند و خواستار توقف خونریزی شد. با این حال، او هرگز مستقیماً ولادیمیر پوتین را محکوم نکرد. او استدلال کرد که هرگونه انتقاد مستقیم از رئیس جمهور روسیه نه تنها تاثیری بر توقف جنگ نخواهد داشت، بلکه امنیت کارکنان و مدیران شرکتهای او در روسیه را به خطر میاندازد. این موضعگیری باعث شد تا او از هر دو طرف تحت فشار باشد؛ غربیها او را به دلیل عدم محکومیت صریح پوتین مجازات کردند و تندروهای داخل روسیه نیز وفاداری او را زیر سوال بردند.
اتهامات جاسوسی و پرونده ترامپ
سالها قبل از جنگ اوکراین، نام آلفا بانک و فریدمن در پرونده دخالت روسیه در انتخابات 2016 آمریکا مطرح شد. برخی گزارشها ادعا میکردند که سرورهای کامپیوتری آلفا بانک ارتباطات مشکوکی با سازمان ترامپ داشته اند. اگرچه تحقیقات اف بی آی و رابرت مولر هیچ مدرک قاطعی مبنی بر تبانی پیدا نکرد، اما این حواشی آسیب زیادی به شهرت بین المللی فریدمن زد. او همواره این اتهامات را تکذیب کرد و چندین شکایت افترا علیه رسانهها و افرادی که این ادعاها را مطرح کرده بودند، تنظیم نمود که در برخی موارد موفق به دریافت غرامت یا عذرخواهی شد.
دیدگاهها و برنامههای آینده میخاییل فریدمن

برنامه اصلی و فوری میخاییل فریدمن در حال حاضر، مبارزه حقوقی برای رفع تحریمها و بازپسگیری دسترسی به داراییهایش است. او تیمی از بهترین وکلای بین المللی را استخدام کرده تا ثابت کند که اعمال تحریمها بر اساس پیش فرضهای غلط بوده است. دیدگاه او این است که غرب با تحریم تجار خصوصی که گرایشهای غربی دارند، عملاً آنها را به آغوش کرملین هل میدهد و ابزارهای تغییر در داخل روسیه را از بین می برد. آینده او کاملاً به نتیجه این دادگاهها و البته سرنوشت جنگ اوکراین گره خورده است. اگر او نتواند در دادگاه پیروز شود، ممکن است مجبور شود لندن را ترک کرده و به روسیه بازگردد، که این گزینه چالشهای خاص خود را دارند.
فلسفه ارث و میراث برای فرزندان
یکی از دیدگاههای جالب و مشهور فریدمن، رویکرد او نسبت به ارث است. او بارها به طور علنی اعلام کرده است که قصد ندارد ثروت عظیم خود را برای چهار فرزندش به ارث بگذارد. استدلال او این است که دادن مبلغ هنگفتی پول به جوانان، انگیزه تلاش و ساختن مسیر شخصی را در آنها میکشد و حتی ممکن است زندگی آنها را نابود کند. او برنامه داشت تا تقریباً تمام ثروت خود را به خیریه اهدا کند. البته با وضعیت فعلی و بلوکه شدن داراییها، اجرای این برنامه در هالهای از ابهام قرار گرفته است، اما این تفکر نشان دهنده جهان بینی خاص او نسبت به پول و تربیت فرزند است که با بسیاری از الیگارشهای دیگر متفاوت است.
سرمایهگذاری در تکنولوژیهای نوین
قبل از بحران اخیر، فریدمن تمرکز زیادی بر آینده تکنولوژی داشت. او معتقد بود که عصر نفت و گاز رو به پایان است و آینده در اختیار دادهها (Data) و هوش مصنوعی خواهد بود. برنامههای آینده او شامل سرمایهگذاریهای بیشتر در استارتاپهای فین تک، سلامت دیجیتال و خرده فروشی آنلاین بود. او بر این باور بود که شرکتهای سنتی اگر نتوانند خود را با تحول دیجیتال وفق دهند، نابود خواهند شد. حتی در شرایط فعلی، اگر او بتواند دوباره کنترل سرمایههایش را به دست آورد، انتظار میرود که مسیر سرمایهگذاریهای او به شدت به سمت تکنولوژیهای ساختارشکن متمایل شود.
نگاه به رابطه روسیه و غرب
فریدمن همواره خود را پلی میان روسیه و غرب میدید. او معتقد بود که ادغام اقتصاد روسیه در بازارهای جهانی بهترین راه برای تضمین صلح و ثبات است. با این حال، دیدگاههای اخیر او نشاندهنده سرخوردگی عمیق از فروپاشی این روابط است. او اکنون بر این باور است که بازسازی اعتماد میان روسیه و غرب دههها طول خواهد کشید. برنامه آینده او احتمالاً شامل تلاش برای حفظ بقایای ساختارهای تجاری است که طی سه دهه گذشته ساخته است، در دنیایی که به شدت قطبی شده و دیگر جایی برای فعالان میانه رو باقی نگذاشته است.
سرمایه گذاریها و داراییهای مالی میخاییل فریدمن
ثروت میخاییل فریدمن عمدتاً در ساختاری پیچیده از شرکتهای هلدینگ و تراستهای خانوادگی نگهداری میشود. هسته اصلی این داراییها در گروه CTF Holdings قرار دارد که مالکیت گروه آلفا را در اختیار دارد. مهمترین بازوی سرمایهگذاری بینالمللی او، شرکت لتروان (LetterOne) است. این شرکت سهامدار عمده در شرکتهای نظیر Wintershall Dea شرکت انرژی اروپا (نفت و گاز)، VEON نهمین اپراتور بزرگ موبایل جهان (مالک برندهایی مثل Beeline)، Turkcell بزرگترین اپراتور موبایل ترکیه، Dia زنجیره سوپرمارکتهای اسپانیایی (که لتروان سهامدار اصلی آن بود) و Holland & Barrett زنجیره معروف فروشگاههای سلامت و ویتامین در بریتانیا است.
املاک و مستغلات
فریدمن علاوه بر سهام شرکتها، پورتفوی قابل توجهی از املاک لوکس دارد. مشهورترین آنها عمارت آتلون هاوس در شمال لندن است که او در سال 2016 به قیمت 65 میلیون پوند خریداری کرد و میلیونها پوند صرف بازسازی آن نمود تا به شکوه دوران ویکتوریایی خود بازگردد. او همچنین املاکی در پاریس، حومه مسکو و احتمالاً مناطقی دیگر دارد که اطلاعات دقیقی از آنها در دسترس نیست. ارزش این املاک صدها میلیون دلار برآورد میشود، اما در حال حاضر تحت قوانین تحریمی، او حق فروش یا اجاره دادن آنها را بدون مجوز دولتها ندارد.
وضعیت فعلی ثروت خالص
قبل از سال 2022، مجله فوربس ثروت فریدمن را حدود 15.5 میلیارد دلار تخمین زده بود که او را در رده یازدهم ثروتمندترین افراد روسیه قرار می داد. اما پس از جنگ و سقوط ارزش روبل و همچنین سقوط ارزش سهام شرکتهای روسی و بین المللی او، این رقم کاهش چشمگیری یافت. برآوردها در سال 2023 و 2024 نشان میدهد که ثروت او به حدود 11 تا 12 میلیارد دلار رسیده است. نکته مهم این است که بخش بزرگی از این ثروت روی کاغذ است و نقدینگی در دسترس او به دلیل مسدود شدن حسابها بسیار محدود شده است. او عملاً میلیاردر فقیری است که به گنجینه خود دسترسی ندارد.
نتیجهگیری
میخاییل فریدمن تجسمی زنده از تاریخ معاصر روسیه و پیچیدگیهای نظام سرمایهداری جهانی است. او که با هوش سرشار و سخت کوشی توانست از محدودیتهای دوران شوروی عبور کند و یکی از مدرنترین مجموعههای اقتصادی شرق اروپا را بنا کند، امروز در بن بستی تاریخی گرفتار شده است. داستان او نشان میدهد که در دنیای امروز، ثروت اقتصادی بدون امنیت سیاسی تا چه حد شکننده است. فریدمن تلاش کرد تا با غربی کردن کسب وکارش و انتقال سرمایه به لندن، خود را از خطرات روسیه مصون دارد، اما طنز تلخ تاریخ این است که ضربه نهایی را نه از مسکو، بلکه از لندن و بروکسل دریافت کرد. صرف نظر از قضاوتهای سیاسی، نمیتوان انکار کرد که فریدمن یک استراتژیست قهار و مدیری توانمند است که استانداردهای بانکداری و خرده فروشی را در روسیه ارتقا داد. او نه قدیسی است که تصویرش در خیریهها ترسیم میشود و نه شیطانی که صرفاً عامل دست کرملین باشد؛ او تاجری پراگماتیک است که سعی داشت در میان صفحات تکتونیکی سیاست جهانی موج سواری کند و در نهایت زیر امواج سهمگین ژئوپلیتیک ماند. سرنوشت او و تلاشش برای رفع تحریمها، نه تنها آینده شخصی او، بلکه الگوی برخورد غرب با سرمایهداران روس را در سالهای آینده تعیین خواهد کرد. آیا او میتواند دوباره ققنوس وار از خاکستر تحریمها برخیزد؟ زمان پاسخ خواهد داد.





دیدگاه و نظرات خود را بنویسید
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است؛ اولین نفر باشید.