آشنایی با مفهوم و ساختار شبکههای بلاکچینی ماژولار
ساختار ماژولار به مجموعهای از اجزا و بخشهای استاندارد گفته میشود که کنار هم قرار میگیرند تا یک سرویس کامل را شکل دهند. این بخشها میتوانند در ترکیبهای مختلفی کنار یکدیگر قرار بگیرند تا نیازهای مشخصی را پوشش دهند.

بررسی پروتکلها و شبکههای بلاکچینی مبتنی بر معماری ماژولار
در این مطلب قصد داریم به بررسی نرمافزارها و پروتکلهای مرتبط با بلاکچینهای ماژولار بپردازیم. در هر قسمت، شباهتها و تفاوتهای این سیستمها را نسبت به نمونههای مشابه تحلیل میکنیم تا درک دقیقتری از عملکرد آنها داشته باشیم. همچنین نگاهی خواهیم داشت به معماری این نوع بلاکچینها و نحوه عملکرد شبکه سلستیا (Celestia) به عنوان یکی از پروژههای مطرح در این زمینه. در پایان هم به بررسی لایههای مختلف این ساختار و نقش رولآپها در آن میپردازیم.
آشنایی با معماری بلاکچینهای ماژولار
ابتدای کار لازم است مفهوم کلی این فناوری را بررسی کنیم و بعد از آن به سراغ مقایسه میان بلاکچینهای یکپارچه و ماژولار برویم. در بخش انتهایی هم به تشریح لایههای مختلف این نوع شبکهها خواهیم پرداخت. ابتدا باید تعریف دقیقی از بلاکچین ماژولار داشته باشیم.
بلاکچین ماژولار یا به عبارتی ساختار قطعهای، سیستمی است که امکان استفاده از بخشهای مجزای آن برای ایجاد زنجیرههای مستقل وجود دارد. این بخشها شامل لایه امنیت، لایه نگهداری دادهها و لایه اجرای تراکنشها هستند. بلاکچینهای ماژولار قابلیتهای متنوعی را برای توسعهدهندگان و کاربران به همراه دارند که از جمله مهمترین آنها میتوان به این موارد اشاره کرد: امنیت توزیعشده، راهاندازی زنجیرههای جدید بدون نیاز به طراحی مکانیزم اجماع اختصاصی، افزایش مقیاسپذیری بدون وابستگی به سختافزار نودها.
در ساختار بلاکچینهای یکپارچه، این سه لایه در دل یک سیستم قرار گرفتهاند؛ ولی در نوع ماژولار این اجزا به شکل جداگانه و مستقل عمل میکنند. برای درک بهتر از این موضوع لازم است ابتدا با مفهوم معماری ماژولار و شبکههایی که از این رویکرد استفاده میکنند، آشنا شویم.
مفهوم معماری ماژولار
ساختار ماژولار به مجموعهای از اجزا و بخشهای استاندارد گفته میشود که کنار هم قرار میگیرند تا یک سرویس کامل را شکل دهند. این بخشها میتوانند در ترکیبهای مختلفی کنار یکدیگر قرار بگیرند تا نیازهای مشخصی را پوشش دهند. واژه ماژولاسیون در حوزه مخابرات هم به مفهوم ترکیب یا قرار گرفتن یک موج روی موج دیگر استفاده میشود که مفهوم مشابهی را منتقل میکند.
تفاوت بلاکچینهای یکپارچه با معماری ماژولار
برای شناخت بهتر بلاکچینهای ماژولار ابتدا باید تفاوت آنها را با سایر پروتکلها و نرمافزارهایی که ساختار قطعهای دارند، مشخص کنیم. مهمترین نکته این است که صرف استفاده از یک نرمافزار ماژولار به معنای ماژولار بودن یک بلاکچین نیست. ممکن است یک بلاکچین از نرمافزار Modular بهره ببرد ولی همچنان در ثبت تراکنشها و اجماع مستقل عمل کند.
برای نمونه میتوان به پروژه کازموس اشاره کرد که با استفاده از پروتکل تندرمینت فعالیت میکند، اما معماری ماژولار ندارد. مثال دیگر AVAX C-Chain است که تمامی وظایف سهگانه را خودش انجام میدهد؛ بنابراین کازموس را نمیتوان جزو بلاکچینهای ماژولار به حساب آورد.
نرمافزارهای ماژولار معمولاً امکانات موجود در یک سیستم را به صورت جداگانه ارائه میدهند تا کاربر فقط از بخشهای مورد نیاز خود استفاده کند و ملزم به بهرهگیری از کل سیستم نباشد.
مقایسه بلاکچینهای سنتی با شبکههای قطعهای
چطور میتوان یک شبکه ماژولار را از یک پروتکل سنتی تشخیص داد؟ سادهترین روش بررسی کاربرد هر بخش از سیستم است. به عنوان مثال، شبکه سلستیا تنها مسئولیت تأمین و ذخیره دادهها را بر عهده دارد و این کار را به صورت تخصصی انجام میدهد.
در این مدل، لایههای اجرایی و پرداخت بر روی سلستیا پیادهسازی میشوند تا صرفاً از ظرفیت آن برای نگهداری داده استفاده کنند. مشابه همین عملکرد را رولآپهایی مثل آربیتروم و ZKSync انجام میدهند. این سیستمها مدیریت اجرایی تراکنشها را بر عهده دارند اما برای اجماع و ثبت نهایی به شبکه اتریوم متکی هستند. به همین دلیل این پروژهها در دسته بلاکچینهای ماژولار قرار میگیرند.
اپلیکیشنهای مبتنی بر معماری ماژولار
برای بررسی دقیقتر این ساختارها، ابتدا باید نگاهی به روند شکلگیری اپلیکیشنهای بلاکچینی بیندازیم. در حال حاضر بیشتر اپلیکیشنهای غیرمتمرکز (Dapps) بر بستر ماشین مجازی اتریوم (EVM) ساخته میشوند. دلیل این انتخاب هم واضح است: EVM طی این سالها پاسخگوی نیاز کاربران بوده است.
اما اکنون با معرفی Cosmos SDK و موتور اجماع تندرمینت، امکان تولید اپلیکیشنهای مستقل و اختصاصی روی زنجیرههای بلاکچینی فراهم شده است.
در ادامه مسیر، ساختار کازموس را در کنار مدل جدید سلستیا بررسی میکنیم تا تفاوت این دو رویکرد بیشتر مشخص شود.
معماری بلاکچین کازمس چگونه است؟
در بستر Cosmos به جای اینکه اپلیکیشنها روی یک بلاکچین واحد ساخته شوند و فعالیتها فقط در قالب یک برنامهی محدود اجرا شوند، میتوان زنجیرههای اختصاصی برای هر اپلیکیشن طراحی کرد. این یعنی توسعهدهندگان میتوانند برنامههای غیرمتمرکز خود را به شکل بلاکچین مستقل طراحی کنند. تنها کاری که باید انجام دهند، مشخص کردن نوع تراکنشها و نحوه بهروزرسانی اطلاعات است که این مسئله برای تمامی اپلیکیشنها ضروری است. نتیجه این کار یک خروجی یکنواخت در زنجیره خواهد بود که در نهایت باعث ارتقای سرعت و بهبود مقیاسپذیری میشود. باید توجه داشت که چینش شبکه Cosmos با آنچه در بلاکچینهای ماژولار دیده میشود تفاوت دارد. Cosmos یک اکوسیستم یکپارچه به حساب میآید.
اجزای شبکه Celestia
در مقابل، Celestia مسیر تازهای را پیش گرفته و ساختاری ماژولار را برای اپلیکیشنهای زنجیرهای ارائه داده است. سلستیا لایهای را برای ذخیرهسازی دادههای بلاکچینها – از جمله رولآپها – فراهم میکند. زمانی که اجماع و اجرای قراردادهای هوشمند از هم جدا میشوند، دیگر نیازی به ذخیره تمام دادههای درونزنجیرهای وجود ندارد. تنها دادههای مربوط به اجماع و ثبت اطلاعات نگهداری میشوند. بنابراین سلستیا بهعنوان یک لایه ذخیرهسازی، شرایط را برای ایجاد لایههای اجماع و قراردادهای هوشمند توسط توسعهدهندگان مهیا میکند. این زنجیرهها نیز نیاز دارند دادههای خود را بر بستر سلستیا منتشر کنند.
با این کار میتوان سطح امنیت بالایی را با حداقل وابستگی به اعتماد ایجاد کرد. در نهایت این امکان فراهم میشود که اجزای مختلف یک بلاکچین را از هم جدا کرده و آنها را بهطور مستقل روی یک لایه داده مشترک (DA Layer) قرار داد. بهطور کلی بلاکچینهای ماژولار از سه بخش اصلی تشکیل میشوند: لایه اجماع، لایه ذخیره داده و لایه اجرای تراکنشها.
عملکرد لایه ذخیرهسازی دادهها
این بخش به ما کمک میکند که تنها با دانلود بخش کوچکی از هر بلاک، از صحت ثبت و نگهداری دادهها مطمئن شویم. لایه ذخیرهسازی باید قادر باشد تقلب را شناسایی کند و در صورت بروز مشکل، فرآیند ثبت دادهها را از ابتدا آغاز کند. رولآپها برای تامین امنیت خود به این بخش نیاز دارند.
در سوی دیگر، همکاری میان زنجیرهها بر مبنای دادههای محدود انجام میشود که امنیت بالایی ندارد؛ چرا که فرض بر درستکاری اکثر نودهاست. اما سلستیا این فرضیه را کنار گذاشته است. دلیلش این است که این کلاینت برای تایید تراکنشها به کار نمیرود و تنها مسئول بررسی اجماع و ذخیره دادههاست. به این شکل، امکان ساخت یک سیستم بین زنجیرهای امن فراهم میشود. وظیفه اصلی DA Layer فقط محافظت از دادهها است و نقشی در تسویه یا اجرای قراردادها ندارد.
چرا رولآپها به لایه پرداخت نیاز دارند؟
لایه پرداخت باعث ایجاد ارتباط مطمئن میان زنجیرهها میشود و نیاز به اعتماد را به حداقل میرساند. تسویه حسابها از طریق قرارداد هوشمند در این لایه انجام میشود. رولآپها معمولاً از اتریوم بهعنوان لایه پرداخت بهره میبرند، اما این کار برای اپلیکیشنهای رولآپ ایدهآل نیست؛ زیرا اتریوم ظرفیت محدودی برای مقیاسپذیری دارد و بخش بزرگی از ظرفیت خود را به قراردادهای هوشمند اختصاص داده است.
یک لایه پرداخت مناسب برای رولآپها باید اختصاصاً برای انتقال داراییها و تعامل میان رولآپها طراحی شده باشد. همچنین بهتر است سایر اپلیکیشنها را مجبور کند که از این لایه پرداخت بهره ببرند. لایه پرداخت بهمنظور رفع مشکلات رایج و سادهتر شدن فرآیندها، به رولآپهای اجرایی (برای انجام قراردادها) نیاز دارد. این مسئله، بخش جداییناپذیر معماری بلاکچینهای ماژولار است.
جایگاه رولآپها در بلاکچینهای ماژولار
در این سیستم، تراکنشها با سرعت و مقیاس بالا تایید میشوند و همین موضوع نشان میدهد که لایه میانی (پرداخت)، یک رولآپ مجزا به حساب میآید. در ساختار بلاکچینهای مرسوم، اجماع و اجرای قراردادها در یک لایه انجام میشود و اعتبارسنجها مسئولیت هر دو بخش را بر عهده دارند.
اما سلستیا این دو بخش را جدا کرده است تا توسعهدهندگان بتوانند دادههای اجرایی خود را بر بستر این لایه ذخیره کنند. به این ترتیب، دادههای مربوط به تراکنشها روی بلاکچین اختصاصی خود باقی میمانند و توسعهدهندگان میتوانند بهینهسازیهای لازم را روی آن انجام دهند.
بخش اجرای قرارداد شامل زنجیرههای مختلفی است که میتواند مبتنی بر EVM یا SDK مخصوص کازمس باشد. رولآپها با تایید تراکنشها در لایه اول، شرایط بهتری برای توسعهدهندگان و کاربران فراهم میکنند. امروزه تمامی رولآپهای اتریوم از طریق یک قرارداد بر روی خود اتریوم تایید داراییهای لایه پرداخت را انجام میدهند.
در این میان، سلستیا نقش لایه داده، و شبکه EVMOS نقش لایه پرداخت و اجرای قراردادها برای رولآپها را بر عهده دارند. مقیاسپذیری در رولآپها مشابه زنجیرههای مستقل مثل اتریوم است. طراحی سلستیا از ابتدا بر پایه این مدل بوده و به همین دلیل مقیاسپذیری بالایی دارد.
استقلال بلاکچینهای ماژولار
یکی از مزایای کلیدی بلاکچینهای ماژولار، قابلیت تقسیم حاکمیت در بخشهای مختلف شبکه است. این یعنی هر اپلیکیشن میتواند سیستم مدیریتی جداگانهای داشته باشد و این استقلال باعث میشود مشکلات یک برنامه تاثیری بر سایر بخشها نداشته باشد.
برای مثال، در گذشته اگر یک برنامه در اتریوم هک میشد و سرمایه کاربران به خطر میافتاد، بازیابی داراییها تنها با تایید جامعه شبکه و انجام هاردفورک امکانپذیر بود. این کار به اعتماد کاربران آسیب میزد؛ زیرا شبکه جدید از امنیت کمتری برخوردار میشد. دلیل این مسئله این است که با هاردفورک کردن ماشین مجازی اتریوم، عملاً سازوکار اجماع را نیز تغییر میدهید.
اما در معماری Celestia شرایط متفاوت است. رولآپهای ساختهشده روی این شبکه را میتوان بهطور مستقل فورک کرد، بدون آنکه نیازی به تغییر در کل شبکه وجود داشته باشد. این برخلاف اتریوم است که برای فورک کردن رولآپها نیاز به تغییر در کل بلاکچین دارد. دلیلش این است که رولآپها از اتریوم بهعنوان لایه تسویه استفاده میکنند، اما در سلستیا این وابستگی وجود ندارد و امکان انجام چندین فورک همزمان وجود دارد.
در مقایسه، در شبکه Avalanche، سابنتها بهطور کامل مسئول اجماع، ذخیره دادهها و اجرای قراردادهای خود هستند. به همین دلیل ساختار آنها مستقل محسوب میشود. با این حال نمیتوان همه زنجیرههایی که از نرمافزار ماژولار استفاده میکنند را ماژولار دانست؛ چرا که ماژولار بودن به معنای تفکیک کامل اجزا و استفاده مستقل از هر بخش است.
آیا بلاکچینهای ماژولار میتوانند آینده مقیاسپذیری را تضمین کنند؟
یکی از اصلیترین دغدغههای توسعهدهندگان بلاکچین، همواره مسأله مقیاسپذیری بوده است. افزایش تعداد کاربران و تراکنشها، باعث ایجاد ترافیک در شبکههای سنتی بلاکچینی شده و همین موضوع کارایی این سیستمها را کاهش میدهد. بلاکچینهای ماژولار دقیقاً برای پاسخ به همین نیاز طراحی شدهاند.
در این مدل، به دلیل جداسازی مسئولیتها بین لایههای مختلف مانند اجماع، ذخیرهسازی دیتا و اجرای قرارداد، بار پردازشی روی یک بخش متمرکز نمیشود. هر کدام از این لایهها به صورت مستقل میتوانند بهینه شوند و توسعه پیدا کنند. این یعنی زمانی که نیاز به افزایش ظرفیت پردازش تراکنشها وجود داشته باشد، لازم نیست کل شبکه را تغییر دهید؛ کافی است روی لایهای که نیاز به بهبود دارد، تمرکز کنید.
از طرف دیگر، رولآپها و سیستمهای زنجیره جانبی (Sidechains) که روی این بلاکچینهای ماژولار ساخته میشوند، به صورت جداگانه قابلیت توسعه دارند و این مسئله موجب افزایش سرعت پردازش میشود بدون آن که امنیت لایه اجماع به خطر بیفتد.
با این ساختار، پروژههایی مانند Celestia و Cosmos به عنوان پیشگامان بلاکچینهای ماژولار، چشمانداز امیدوارکنندهای برای رفع مشکلات مقیاسپذیری شبکههای بلاکچین ارائه کردهاند. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند مدل ماژولار میتواند راهحلی پایدار برای مشکل مقیاسپذیری بلاکچینها در آینده باشد.
نتیجه گیری
ساختار بلاکچینهای ماژولار به شکلی طراحی شده که اجزای مختلف آن مانند لایه اجماع، ذخیره دادهها و بخش اجرایی بهصورت جداگانه فعالیت میکنند و میتوانند به بلاکچینهای دیگر نیز سرویس بدهند. در نقطه مقابل، بلاکچینهای سنتی قرار دارند که همه این فرآیندها را به صورت یکپارچه انجام میدهند. در این مطلب به بررسی معماری بلاکچینهای ماژولار و نمونههایی مثل Cosmos، Avalanche و Celestia پرداختیم. نظر شما درباره این مدل چیست؟ آیا این ساختار میتواند جایگزین سیستمهای فعلی شود؟ نظرتان را با ما در میان بگذارید.

دیدگاه و نظرات خود را بنویسید
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است؛ اولین نفر باشید.