نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس

نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس

تصور کنید در شهری زندگی می‌کنید که تمام خیابان‌ها، خانه‌ها و حتی هوایی که تنفس می‌کنید متعلق به یک شرکت واحد است؛ شرکتی که می‌تواند در هر لحظه قوانین را تغییر دهد، دارایی‌های شما را مصادره کند یا حتی بدون هیچ توضیحی شما را از شهر اخراج نماید. این توصیف، کابوس وحشتناکی است که منتقدان متاورس متمرکز از آن بیم دارند. با این حال، طبق آمارهای منتشر شده توسط موسسه تحقیقاتی Gartner، پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۲۶، حداقل ۲۵ درصد از مردم جهان دست‌کم یک ساعت از روز خود را در محیط‌های متاورسی سپری کنند. سوال حیاتی اینجاست که آیا این فضای جدید قرار است تحت سلطه مطلق شرکت‌های فناوری باشد یا به فضایی آزاد و دموکراتیک تبدیل خواهد شد؟ پاسخ این پرسش در بطن تکنولوژی بلاکچین (Blockchain) نهفته است. بلاکچین نه‌تنها یک زیرساخت فنی، بلکه یک فلسفه جدید برای بازگرداندن قدرت از نهادهای متمرکز به دست تک‌تک کاربران است.
ساختار سنتی اینترنت که ما امروز با آن سر و کار داریم، بر پایه مدل کلاینت-سرور بنا شده است که در آن داده‌های ما در پایگاه‌های داده تحت کنترل شرکت‌های بزرگ ذخیره می‌شود. اما متاورس (Metaverse) به چیزی فراتر از این، یعنی نیازی به نام اعتماد بدون واسطه، نیاز دارد. وقتی شما یک زمین مجازی در پلتفرمی خریداری می‌کنید، باید مطمئن باشید که حتی اگر شرکت سازنده آن پلتفرم ورشکست شود یا تصمیم به بستن سرورهایش بگیرد، سند مالکیت شما همچنان معتبر باقی می‌ماند. اینجاست که نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس پررنگ می‌شود. بلاکچین با ایجاد یک دفتر کل توزیع‌شده (Distributed Ledger)، سوابق تراکنش‌ها و مالکیت‌ها را در هزاران گره (Node) در سراسر جهان پخش می‌کند، به طوری که هیچ نهاد واحدی توانایی سانسور یا تغییر خودسرانه آن‌ها را نداشته باشد.

چرا تمرکززدایی در متاورس یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت است؟

   

تجربه تلخ پلتفرم‌های اجتماعی در دهه گذشته نشان داده است که وقتی قدرت و داده‌ها در یک نقطه متمرکز می‌شوند، فساد و سوءاستفاده از اطلاعات کاربران اجتناب‌ناپذیر است. در مدل‌های متمرکزی که توسط شرکت‌هایی نظیر Meta (فیس‌بوک سابق) یا Microsoft دنبال می‌شود، کاربر عملاً محصول است. تمرکززدایی (Decentralization) در متاورس به این معناست که قوانین حاکم بر این جهان‌ها نباید توسط اتاق‌های فکر پشت درهای بسته نوشته شوند، بلکه باید بر اساس کدهای برنامه‌نویسی تغییرناپذیر و توافقات جمعی اجرا گردند. اگر متاورس قرار است به فضایی برای تجارت، آموزش و تعاملات اجتماعی تبدیل شود، امنیت روانی و اقتصادی کاربران تنها از طریق حذف نقاط مرکزی شکست (Single Points of Failure) تامین خواهد شد. بلاکچین به عنوان بخش اصلی این جنبش، به ما اجازه می‌دهد تا از اقتصادهای بسته و انحصاری به سمت یک اقتصاد باز و شفاف حرکت کنیم که در آن هیچ‌کس برتری ناعادلانه‌ای بر دیگری ندارد.

چالش‌های نظارت متمرکز توسط نهادهای فناوری

شرکت‌های بزرگ فناوری که به "Big Tech" معروف هستند، همواره به دنبال حداکثرسازی سود سهامداران خود بوده‌اند و این هدف اغلب با حقوق حریم خصوصی کاربران در تضاد است. در یک متاورس متمرکز، هر حرکت کاربر، هر نگاه خیره در فضای واقعیت مجازی و هر تعامل کلامی می‌تواند ضبط و تحلیل شود تا برای تبلیغات هدفمند یا حتی دستکاری رفتار اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. این سطح از نظارت، بسیار خطرناک‌تر از نظارت‌های اینترنتی فعلی است، زیرا در متاورس، مرز بین دنیای فیزیکی و دیجیتال از بین می‌رود. بلاکچین با استفاده از تکنولوژی‌های حفظ حریم خصوصی مانند اثبات دانایی صفر (Zero-Knowledge Proofs)، به کاربران اجازه می‌دهد هویت خود را تایید کنند بدون اینکه نیاز باشد تمام داده‌های حساس خود را در اختیار یک سرور مرکزی قرار دهند. بدین ترتیب، تمرکززدایی به معنای شکستن دیوارهای بلند باغ‌های محصوری است که شرکت‌ها دور کاربران خود کشیده‌اند.

خطرات انحصار داده‌ها و نقض حریم خصوصی کاربران

انحصار داده‌ها نه‌تنها رقابت سالم را از بین می‌برد، بلکه متاورس را به فضایی غیرقابل اعتماد تبدیل می‌کند. وقتی یک پلتفرم متمرکز مالک تمام داده‌های شماست، شما در واقع در یک قفس طلایی زندگی می‌کنید. اگر بخواهید به پلتفرم دیگری کوچ کنید، تمام سوابق، دارایی‌ها و هویت دیجیتال خود را از دست خواهید داد. این قفل شدن در اکوسیستم (Vendor Lock-in) یکی از بزرگترین ابزارهای قدرت شرکت‌هاست. بلاکچین با فراهم کردن بستری برای حفظ حریم خصوصی داده‌ها و حاکمیت بر داده‌های شخصی، این قدرت را به کاربر بازمی‌گرداند. در مدل‌های غیرمتمرکز، داده‌های شما در کیف پول‌های دیجیتال (Digital Wallets) خودتان ذخیره می‌شود و شما هستید که تصمیم می‌گیرید چه کسی و در چه سطحی به این اطلاعات دسترسی داشته باشد. این رویکرد، پایه و اساس وب ۳ (Web3) است که در آن کاربران به جای اجاره‌نشینی در اینترنت، مالک بخش‌هایی از آن هستند.

سازوکارهای فنی بلاکچین برای توزیع قدرت در جهان‌های مجازی

برای درک چگونگی نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس، باید به لایه‌های فنی آن نفوذ کرد. بلاکچین مجموعه‌ای از پروتکل‌هاست که اجازه می‌دهد مجموعه‌ای از کامپیوترها بدون اینکه لزوماً به یکدیگر اعتماد داشته باشند، روی یک حقیقت واحد به توافق برسند. این فرآیند که مکانیزم اجماع (Consensus Mechanism) نامیده می‌شود، اساس اصلی تمرکززدایی است. در متاورس‌های بلاکچینی مانند Decentraland یا The Sandbox، هیچ سرور مرکزی وجود ندارد که بگوید چه کسی مالک چه چیزی است. در عوض، هزاران کپی از دفترچه مالکیت در شبکه پخش شده است. هر تغییری در این دفترچه مستلزم تایید اکثریت شبکه است، که این امر تقلب یا دستکاری را عملاً غیرممکن می‌سازد. این ساختار توزیع‌شده باعث می‌شود که قدرت از دست مدیران اجرایی خارج شده و بین تمام مشارکت‌کنندگان در شبکه تقسیم شود.

قراردادهای هوشمند و اتوماسیون قوانین حاکمیتی

قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) برنامه‌های خوداجرا هستند که شرایط توافق بین خریدار و فروشنده مستقیماً در قالب کدهای برنامه‌نویسی نوشته شده است. در متاورس، این قراردادها جایگزین دادگاه‌ها و واسطه‌های انسانی می‌شوند. به عنوان مثال، اگر شما ملکی را در متاورس اجاره دهید، قرارداد هوشمند به طور خودکار مبالغ را از مستاجر دریافت کرده و به حساب شما واریز می‌کند و در صورت عدم پرداخت، دسترسی مستاجر را به صورت خودکار لغو می‌نماید. این یعنی نیازی به اعتماد به یک شرکت واسطه برای اجرای عدالت نیست. کد به عنوان قانون (Code is Law) عمل می‌کند و چون این کدها روی بلاکچین قرار دارند، شفاف و غیرقابل تغییر هستند. این شفافیت مانع از اعمال نفوذ افراد قدرتمند در قوانین بازی می‌شود و محیطی منصفانه برای همه فراهم می‌سازد.

دفتر کل توزیع شده و حذف واسطه‌های متمرکز

حذف واسطه‌ها یکی از اصلی‌ترین اهداف تمرکززدایی است. در دنیای فیزیکی و اینترنت فعلی، برای انتقال پول یا تایید مالکیت به بانک‌ها، دفاتر اسناد رسمی یا پلتفرم‌هایی مانند اپل‌استور نیاز داریم که هر کدام درصدی از تراکنش را به عنوان کارمزد برمی‌دارند و قدرت کنترل بر فعالیت‌های ما را دارند. در متاورس مبتنی بر بلاکچین، دفتر کل توزیع‌شده (DLT) نیاز به این نگهبانان دروازه را از بین می‌برد. تراکنش‌ها به صورت همتا به همتا (Peer-to-Peer) انجام می‌شوند. این موضوع نه‌تنها هزینه‌ها را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه سرعت مبادلات را نیز افزایش داده و اجازه می‌دهد اقتصادهای خرد در مقیاس‌های بسیار کوچک (Micro-transactions) شکل بگیرند که پیش از این به دلیل کارمزدهای بانکی غیرممکن بود.

اقتصاد متاورسی؛ نقش بلاکچین در ایجاد بازار آزاد دیجیتال

   

اقتصاد متاورس قرار است تریلیون‌ها دلار ارزش داشته باشد، اما این اقتصاد تنها زمانی شکوفا می‌شود که بر پایه یک سیستم پولی شفاف و غیرمتمرکز بنا شود. بلاکچین با معرفی مفهوم کمیابی دیجیتال (Digital Scarcity)، ارزش‌گذاری در دنیای مجازی را ممکن کرده است. در جهان‌های دیجیتال سنتی، هر آیتمی می‌تواند بی‌نهایت بار توسط سازنده کپی شود، که این کار باعث سقوط ارزش دارایی‌های کاربران می‌گردد. اما در متاورس بلاکچینی، هر دارایی دیجیتال دارای یک شناسه منحصر‌به‌فرد است که تعداد آن محدود و قابل رهگیری است. این ویژگی باعث می‌شود که دارایی‌های مجازی مانند زمین، لباس‌های دیجیتال و ابزارهای بازی، ارزش واقعی پیدا کنند و مانند دارایی‌های دنیای واقعی قابل معامله، سرمایه‌گذاری و حتی وثیقه گذاری برای دریافت وام در پروتکل‌های DeFi (امور مالی غیرمتمرکز) باشند.

دارایی‌های دیجیتال و حق مالکیت واقعی از طریق NFT

توکن‌های غیرمثلی یا همان NFTها (Non-Fungible Tokens) ابزار اصلی تثبیت مالکیت در متاورس هستند. برخلاف تصور عمومی که NFT را فقط عکس‌های گران‌قیمت می‌داند، در متاورس، NFTها سند مالکیت هر چیزی هستند؛ از یک قطعه زمین در Somnium Space تا یک آواتار شخصی‌سازی شده. نکته کلیدی این است که این مالکیت خارج از کنترل پلتفرم است. یعنی اگر پلتفرم بازی بسته شود، NFT شما همچنان در کیف پول اتریوم یا سولانای شما باقی می‌ماند و می‌توانید آن را در بازارهای ثانویه مانند OpenSea بفروشید. این تفکیک مالکیت از پلتفرم، بزرگترین ضربه به تمرکزگرایی قدرت است، زیرا پلتفرم دیگر نمی‌تواند با تهدید به بستن حساب کاربری، دارایی‌های شما را به گروگان بگیرد.

سیستم‌های پرداخت غیرمتمرکز و ارزهای دیجیتال بومی

پول در متاورس باید به همان سرعت و آزادی اطلاعات حرکت کند. استفاده از ارزهای فیات (مانند دلار یا ریال) در متاورس به دلیل محدودیت‌های جغرافیایی، تاخیرهای بانکی و سانسورهای دولتی، کارایی لازم را ندارد. ارزهای دیجیتال بومی متاورس‌ها (مانند MANA در دیسنترالند یا SAND در سندباکس) که بر پایه بلاکچین هستند، اجازه می‌دهند تراکنش‌های بین‌المللی در عرض چند ثانیه و با امنیت کامل انجام شوند. این سیستم‌های پرداخت غیرمتمرکز، اقتصاد متاورس را از سیستم‌های مالی سنتی مستقل می‌کنند. علاوه بر این، استفاده از استیبل‌کوین‌ها (Stablecoins) به عنوان واحدهای پولی با ارزش ثابت، از نوسانات شدید بازار جلوگیری کرده و ثبات اقتصادی لازم برای کسب‌وکارهای مجازی را فراهم می‌آورد.

مدیریت و حاکمیت جامعه‌محور با استفاده از DAO

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس، ظهور سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز یا همان DAOها (Decentralized Autonomous Organizations) است. در یک متاورس غیرمتمرکز، تصمیمات درباره آینده پلتفرم، مانند تغییر در نقشه جهان، میزان کارمزدها یا قوانین رفتاری، توسط یک مدیرعامل گرفته نمی‌شود. در عوض، این کاربران هستند که با نگه داشتن توکن‌های حاکمیتی (Governance Tokens)، حق رای دارند. این مدل حاکمیتی، دموکراسی مستقیم را در مقیاسی که هرگز در دنیای فیزیکی ممکن نبوده، پیاده‌سازی می‌کند. DAOها اطمینان می‌دهند که منافع پلتفرم با منافع کاربران همسو باقی می‌ماند، زیرا هر تصمیمی که به ضرر کاربران باشد، مستقیماً باعث کاهش ارزش توکن‌های آن‌ها و در نتیجه شکست پروژه خواهد شد.

قدرت رای‌دهی و مشارکت مستقیم کاربران در تصمیم‌گیری‌ها

در سیستم‌های DAO، هر پیشنهادی برای تغییر در پروتکل باید به رای گذاشته شود. کاربران بر اساس میزان مشارکتی که در اکوسیستم دارند، قدرت رای پیدا می‌کنند. این رویکرد باعث می‌شود که اقتصاد توجه جای خود را به اقتصاد مشارکت بدهد. برای مثال، اگر در متاورس Decentraland پیشنهادی برای ایجاد یک منطقه جدید تفریحی ارائه شود، اینکه این اتفاق بیفتد یا خیر را دارندگان توکن MANA تعیین می‌کنند. این سطح از مشارکت باعث ایجاد حس تعلق و مسئولیت‌پذیری در کاربران می‌شود و از دیکتاتوری توسعه‌دهندگان جلوگیری می‌کند. بلاکچین در اینجا نقش ناظر بی‌طرف را ایفا می‌کند که نتایج آرا را بدون امکان دستکاری، بلافاصله اجرا می‌نماید.

شفافیت مالی و اجرایی در پروژه‌های متاورسی

در شرکت‌های متمرکز، کاربران هیچ اطلاعی از نحوه خرج شدن درآمدها یا بودجه‌های داخلی ندارند. اما در یک متاورس تحت مدیریت DAO، خزانه (Treasury) کاملاً شفاف است و روی زنجیره (On-chain) قرار دارد. هر کسی می‌تواند ببیند که چه مقدار سرمایه در خزانه موجود است و این سرمایه‌ها دقیقاً به چه آدرس‌هایی و برای چه پروژه‌هایی منتقل می‌شوند. این شفافیت رادیکال، راه را بر اختلاس، رانت‌خواری و تصمیمات پشت‌پرده می‌بندد. وقتی تمام تراکنش‌های مالی یک جهان مجازی برای همه قابل رویت باشد، اعتماد عمومی افزایش یافته و جذب سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان جدید با سهولت بیشتری انجام می‌گیرد. این شفافیت، یکی از ارکان اصلی E-E-A-T (تخصص، تجربه، اعتبار و اعتماد) در دنیای دیجیتال است.

قابلیت همکاری؛ کلید آزادی در دنیای مجازی

یکی از بزرگترین محدودیت‌های اینترنت فعلی، سیلوهای داده هستند. شما نمی‌توانید پوسته (Skin) اسلحه خود را از بازی Call of Duty به بازی Fortnite ببرید. این عدم ارتباط، قدرت پلتفرم‌ها را افزایش می‌دهد زیرا خروج از آن‌ها را سخت می‌کند. نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس از طریق ایجاد قابلیت همکاری (Interoperability) تعریف می‌شود. بلاکچین به عنوان یک لایه مشترک عمل می‌کند که به پلتفرم‌های مختلف اجازه می‌دهد به یک زبان واحد با هم صحبت کنند. با استفاده از استانداردهای باز مانند ERC-721 یا ERC-1155، یک دارایی دیجیتال می‌تواند در چندین جهان مختلف شناسایی و استفاده شود. این موضوع باعث می‌شود که قدرت پلتفرم به نفع کاربر کاهش یابد و یک فضای رقابتی برای ارائه خدمات بهتر ایجاد شود.

انتقال دارایی‌ها بین پلتفرم‌های مختلف بدون محدودیت

تصور کنید آواتاری دارید که لباس‌های آن را از یک برند معروف در یک متاورس مد خریداری کرده‌اید. در یک متاورس غیرمتمرکز، شما باید بتوانید با همین آواتار و لباس‌ها وارد یک جلسه کاری در متاورس دیگر یا یک کنسرت در پلتفرمی متفاوت شوید. بلاکچین این امکان را فراهم می‌کند زیرا مالکیت شما نه در سرور پلتفرم اول بلکه در شبکه بلاکچین ثبت شده است. این قابلیت حمل دارایی باعث می‌شود که کاربران احساس آزادی بیشتری کنند و پلتفرم‌ها برای جذب آن‌ها مجبور باشند به جای محدود کردن، خدمات جذاب‌تری ارائه دهند. این همان مفهوم متاورس باز (Open Metaverse) است که در مقابل متاورس‌های بسته و انحصاری قرار می‌گیرد.

استانداردهای باز و جلوگیری از محصور شدن در اکوسیستم‌های بسته

توسعه استانداردهای باز مانند Open Meta Association تلاشی است برای اینکه اطمینان حاصل شود متاورس به مجموعه‌ای از جزایر جدا از هم تبدیل نمی‌شود. بلاکچین با فراهم کردن زیرساخت فنی برای این استانداردها، اجازه می‌دهد که توسعه‌دهندگان مستقل بتوانند برنامه‌های خود را به گونه‌ای بنویسند که با سایر بخش‌های متاورس هماهنگ باشد. این امر باعث شکستن انحصار شرکت‌های بزرگ می‌شود که سعی دارند با ایجاد استانداردهای اختصاصی، توسعه‌دهندگان و کاربران را به اکوسیستم خود زنجیر کنند. در یک دنیای غیرمتمرکز، نوآوری از پایین به بالا (Bottom-up) شکل می‌گیرد و هر کسی با هر سطحی از سرمایه می‌تواند در ساختن این جهان مشارکت داشته باشد.

چالش‌ها و موانع پیش روی تمرکززدایی کامل در متاورس

   

با وجود تمام مزایای ذکر شده، مسیر تمرکززدایی از متاورس بدون چالش نیست. نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس در حال حاضر با محدودیت‌های فنی و اجتماعی جدی روبروست. واقعیت این است که تکنولوژی بلاکچین هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد و برای پذیرش انبوه (Mass Adoption) نیاز به تکامل بیشتری دارد. بسیاری از پروژه‌های فعلی با مشکلاتی نظیر تجربه کاربری دشوار (UX)، پیچیدگی‌های مدیریت کیف پول و هزینه‌های بالای تراکنش مواجه هستند. علاوه بر این، مقاومت نهادهای سنتی و دولت‌ها در برابر سیستم‌های غیرقابل کنترل، می‌تواند مانع بزرگی بر سر راه تحقق کامل یک متاورس غیرمتمرکز باشد. در این بخش به بررسی دقیق‌تر این موانع می‌پردازیم.

محدودیت‌های مقیاس‌پذیری شبکه‌های بلاکچینی فعلی

متاورس نیاز به پردازش میلیون‌ها تراکنش در ثانیه دارد تا بتواند تجربه‌ای روان و بدون تاخیر (Latency) ارائه دهد. شبکه‌های بلاکچینی فعلی مانند اتریوم در لایه اول خود نمی‌توانند این حجم از داده را پردازش کنند و در زمان‌های شلوغی، کارمزد تراکنش‌ها (Gas Fees) به شدت افزایش می‌یابد. برای حل این مشکل، راه‌حل‌های لایه دوم (Layer 2) مانند Polygon یا Optimism و تکنولوژی‌هایی نظیر شاردینگ (Sharding) در حال توسعه هستند. با این حال، تا رسیدن به نقطه‌ای که یک بلاکچین بتواند به طور همزمان میزبان میلیون‌ها کاربر در یک دنیای مجازی پرجزئیات باشد، هنوز فاصله داریم. این چالش فنی باعث شده که برخی پلتفرم‌ها به مدل‌های نیمه‌متمرکز روی بیاورند که خود می‌تواند خطری برای اصل تمرکززدایی باشد.

مسائل حقوقی و رگولاتوری در مقیاس جهانی

تمرکززدایی به معنای حذف یک مسئول واحد است، اما این موضوع از منظر حقوقی چالش‌برانگیز است. اگر در یک متاورس غیرمتمرکز کلاهبرداری صورت بگیرد یا محتوای غیرقانونی منتشر شود، چه کسی مسئول است؟ دولت‌ها به دنبال راهی برای نظارت و مالیات‌ستانی از فعالیت‌های اقتصادی در متاورس هستند. نبود یک چارچوب قانونی بین‌المللی برای دارایی‌های دیجیتال و DAOها، باعث ایجاد بلاتکلیفی برای کسب‌وکارها شده است. از سوی دیگر، قوانین حریم خصوصی مانند GDPR در اروپا ممکن است با ماهیت تغییرناپذیری بلاکچین (که در آن هیچ داده‌ای حذف نمی‌شود) در تضاد باشد. یافتن نقطه تعادل بین آزادی‌های غیرمتمرکز و رعایت قوانین اجتماعی، بزرگترین چالش سیاسی قرن بیست و یکم خواهد بود.

نتیجه‌گیری

در نهایت، باید گفت که نقش بلاکچین در تمرکززدایی از قدرت متاورس، فراتر از یک بحث فنی ساده است؛ این یک نبرد برای تعیین سرنوشت آزادی‌های دیجیتال ماست. متاورس پتانسیل این را دارد که به مهم‌ترین بستر برای تعاملات انسانی تبدیل شود و اگر اجازه دهیم این فضا توسط چند شرکت محدود کنترل شود، در واقع اجازه داده‌ایم که آن‌ها بر افکار، دارایی‌ها و هویت ما حکمرانی کنند. بلاکچین با ارائه ابزارهایی مانند NFT برای مالکیت، DAO برای حاکمیت و قراردادهای هوشمند برای عدالت، تنها راه حل عملی برای ایجاد یک متاورس دموکراتیک و پایدار است. اگرچه چالش‌های مقیاس‌پذیری و قانون‌گذاری همچنان پابرجا هستند، اما حرکت به سمت وب ۳ و تمرکززدایی توقف‌ناپذیر به نظر می‌رسد.
آینده متاورس متعلق به کاربرانی است که نه‌تنها مصرف‌کننده، بلکه مالک و حاکم دنیای خود هستند. ما در آستانه دورانی هستیم که در آن قدرت از ساختارهای هرمی به شبکه‌های تخت و توزیع‌شده منتقل می‌شود. بلاکچین به ما این اطمینان را می‌دهد که در این جهان مجازی جدید، هیچ‌کس بالاتر از قانون کد نیست و شفافیت، جایگزین فسادهای سیستماتیک می‌شود. برای اینکه متاورس به وعده‌های بزرگ خود جامه عمل بپوشاند، باید بر پایه اعتماد دیجیتال بنا شود و بلاکچین، تنها ماشینی است که می‌تواند این اعتماد را بدون نیاز به واسطه‌ها تولید کند. بنابراین، مطالعه و درک نقش بلاکچین برای هر کسی که می‌خواهد در دنیای آینده نقش‌آفرینی کند، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت حیاتی است.